Testis torsiyonu: belirtileri, kaç saat önemli, tedavisi

Testis torsiyonu nedir, kaç saat içinde müdahale gerekir?

Testis torsiyonu, testisin dönerek kanlanmasının bozulmasıdır ve cerrahi bir acil durumdur. EAU kılavuzu geri dönüşsüz hasar olasılığının zamana bağlı olduğunu ve yaklaşık dört–altı saatlik bir kritik dönem bulunduğunu belirtir. Ani ve şiddetli testis ağrısında randevu beklemeden hemen acil servise başvurun; gerekirse 112’yi arayın. [6][5]

Testis torsiyonu nedir, neden olur, sporla ilişkili midir?

Testisler, penis altındaki deri kesesi olan testis torbasında bulunur. Her testise kasıktan uzanan bir kordon boyunca damarlar ve sperm kanalı ulaşır. Testis döndüğünde bu kordon burkulabilir. Kanın testise ulaşması ve geri dönmesi bozulur; doku yeterli oksijen alamaz. Torsiyon yalnız ağrılı bir durum değildir; gecikme kalıcı hasara veya testis kaybına yol açabilir. [7]

Dönme ve kendiliğinden açılma şeklinde geçici ataklar da olabilir. Ani ağrının bir süre sonra hafiflemesi, tehlikenin bittiğini kanıtlamaz. Böyle bir öykü hekim tarafından değerlendirilmelidir. Önceden benzer atak olmuşsa başvuru sırasında anlatın. Çocuğun kendini daha iyi hissetmesi nedeniyle acil başvurudan vazgeçmeyin; yeniden dönmeyi önlemek için cerrahi planlama gerekebilir. [1]

Bazı çocuklarda testisin torba içindeki bağlantıları onun daha serbest hareket etmesine izin verir. Bu anatomik özellik dönmeye yatkınlık oluşturabilir. Torsiyonun oluşması için mutlaka büyük bir darbe gerekmez. Uyku sırasında, fiziksel etkinlikten sonra veya belirgin bir neden olmadan da ortaya çıkabilir. Aileler yalnız travma öyküsü bulunup bulunmadığına göre acil kararını değiştirmemelidir. [3][1]

Ergenlikte ve yenidoğan döneminde görülebilir; başka yaşlarda da mümkündür. Testis torbaya inmemişse torsiyon yine gelişebilir ve yakınma kasık ya da karın bölgesinde fark edilebilir. Daha önce testis sorunu bulunduğunu başvuruda bildirin. Çocuğun ağrısını sıradan spor ağrısı veya eski bir tanının devamı kabul etmek yerine, yeni yakınmanın değerlendirilmesini sağlayın. [8][9]

Testis torsiyonu belirtileri nelerdir, nasıl anlaşılır?

Ani başlayan ağrı çoğunlukla testis torbasında hissedilir. Şişlik, kızarıklık, bulantı, kusma veya alt karın ağrısı eşlik edebilir. Testis alışılmadık bir açıyla durabilir. Bu bulguların tamamının bulunması şart değildir. Ani veya şiddetli ağrıyı başka belirti çıkmasını beklemeden acil değerlendirmeye götürün. [10][8]

Çocuğun ağrının yerini tam anlatamaması değerlendirmeyi zorlaştırabilir; karın ağrısı ve kusmayla birlikte testis yakınmaları da sorulmalıdır. Hekim belirtilerin başlangıcını ve seyrini öğrenir, karın ve testis torbasını muayene eder. Aile ağrının ne zaman fark edildiğini ve önceki atakları anlatabilir. Evde testisi kaldırarak, bastırarak veya çevirerek tanı denemesi yapılmamalıdır. [2]

Testis torsiyonunda kaç saat önemlidir?

Avrupa Üroloji Birliği (EAU) kılavuzu, belirtilerin başlangıcından sonra yaklaşık 4–6 saatlik dönemin kritik olduğunu vurgular. Bu, o süreye kadar güvenle beklenebileceği anlamına gelmez. Hasar yalnız geçen zamana değil, dönmenin derecesine de bağlıdır. Kanlanma daha erken de ciddi biçimde etkilenebilir. Ailenin görevi saat aralığını hesaplayarak karar vermek değil, ani ağrıda hemen sağlık değerlendirmesine ulaşmaktır. [6]

Geç başvuruda da acil cerrahi görüş önemini korur. Saatler geçmiş olması, değerlendirmeden vazgeçmek için gerekçe değildir. Testisin canlılığı ve uygun tedavi sağlık ekibi tarafından belirlenir. Yolculuğu veya başvuruyu başka bir randevuya göre ertelemeyin. Ağrı kesiciyle yakınmanın azalması veya ultrason için ileri bir saat verilmesi, torsiyonun güvenle dışlandığını göstermez. [2]

EAU kılavuzu yakınma süresinin torsiyonda epididimite göre daha kısa olduğunu bildirir: ilk on iki saat içinde başvuranların oranı torsiyonda yüzde 69, epididimitte yüzde 31’dir. Süre, tanıyı koydurmaz; yalnız ağrının neden acil ele alındığını açıklar. [6]

Testis torsiyonu nasıl anlaşılır, Doppler ultrason yeterli mi?

Doppler ultrason, damar içindeki kan akımını değerlendiren bir incelemedir. Testislerin kanlanması ve çevre yapılar hakkında bilgi verebilir. Ancak erken, kısmi veya aralıklı torsiyonda kan akımı görülmesi torsiyonu kesin dışlamaz. Sonuç belirtiler ve muayeneyle birlikte yorumlanır. Torsiyon şüphesi güçlü olduğunda görüntüleme için beklemek cerrahi müdahaleyi geciktirmemelidir. [6]

Bazı çocuklarda muayene bulguları nedeniyle ek test beklenmeden ameliyat önerilebilir. Cerrahi değerlendirme hem dönmeyi doğrulamak hem tedavi etmek için gerekebilir. İdrar testi enfeksiyon hakkında bilgi sağlayabilir; fakat tek bir testin sonucu bütün nedenleri açıklamaz. Aileye incelemelerin neden yapıldığı veya neden beklenmediği anlatılmalıdır. Acil süreçte öncelik testisin kanlanmasını korumaktır. [11]

Enfeksiyon, kasık fıtığı ve testis eki torsiyonu da benzer ağrı yapabilir. Evde görünümle ayrım yapmaya çalışmayın; neden sağlık değerlendirmesinde belirlenir. [2]

EAU kılavuzuna göre akut skrotum, çocuk ürolojisinin acil durumlarındandır ve en sık nedenleri testis ya da testis eki torsiyonu ile epididimit veya epididimo-orşittir. Çoğu zaman yalnız öykü ve muayene nedeni ayırmaya yetmeyebilir; bu nedenle acil değerlendirme gerekir. [6]

Testis torsiyonu ameliyatı nasıl yapılır, elle düzeltme evde denenir mi?

Ameliyat genel anestezi altında yapılır. Testis torbasındaki kesiden testis ve kordon değerlendirilir, dönme giderilir ve dokunun kanlanması ile canlılığı incelenir. Korunabilen testis torbaya sabitlenir; bu işleme orşiopeksi denir. Aynı anatomik yatkınlık diğer tarafta da bulunabileceğinden diğer testisin sabitlenmesi de cerrahi planın parçası olabilir. Uygulama muayene ve ameliyat bulgularına dayanır. [11][7]

Testis geri dönüşsüz biçimde hasarlanmışsa çıkarılması gerekebilir; buna orşiektomi denir. Hangi kararın verileceği, yalnız evde hesaplanan süreyle değil cerrahi değerlendirmeyle anlaşılır. Aileyle dokunun korunması, çıkarılma gereksinimi ve takip konuşulur. Bir ameliyat sonucundan bütün çocuklar için aynı sonuç çıkarılamaz. Erken başvuru önemli olsa da testisin kesin korunacağı sözü verilmez. [7]

Elle düzeltme, bazı durumlarda hekim tarafından cerrahi beklenirken düşünülebilen geçici bir müdahaledir. Bu işlem aileye evde uygulanacak bir yöntem değildir. Dönmenin yönü ve derecesi değişebilir; yanlış bir girişim zarar verebilir. Testisi çevirmeye çalışmayın. İnternetteki yön veya hareket tariflerini uygulamak yerine hemen acile başvurun; uygun değerlendirmeyi sağlık ekibi yapsın. [3]

Hekimin elle düzeltmesiyle ağrının azalması, ameliyat gereksinimini ortadan kaldırmaz. Testisin yeniden dönmesini önlemek için sabitleme gerekebilir; dönmenin tamamen giderilip giderilmediği de değerlendirilir. Elle müdahale yapılmış olsa bile cerrahi planın sürdürülmesi önemlidir. Sağlık ekibinden işlemin geçici amacını ve sonrasındaki adımı öğrenin; ağrı azalmasına dayanarak hastaneden ayrılma kararı vermeyin. [11]

Yenidoğanda torsiyon ve testis eki torsiyonu farklı mı?

Yenidoğanda testis torsiyonu belirgin ağrı olmadan görülebilir. Bez değiştirirken fark edilen torba şişliği, kızarıklık, sertlik veya koyu renk değişikliği değerlendirilmelidir. Dönme doğumdan önce başlamış olabileceği gibi doğum sonrasında da oluşabilir. Tanı ve müdahale planı çocuğun bulgularına göre verilir. Ağrı olmadığını düşünerek yeni torba değişikliğini evde izlemeye bırakmayın; hemen sağlık değerlendirmesine başvurun. [8]

Testis eki, yani apendiks testis, testisin üst kısmındaki küçük bir doku uzantısıdır. Bu uzantının dönmesi de ağrı, kızarıklık ve şişlik yapabilir; bazen küçük mavi bir nokta görülür. Testisin kendisinin dönmesinden farklıdır. Hekim bu tanıyı koyduktan sonra ağrı kontrolü ve izlem önerebilir. Evde mavi nokta aramak veya görünümle ayrım yapmak gerçek testis torsiyonunu güvenle dışlamaz. [12]

EAU kılavuzu perinatal torsiyon olgularının yüzde 11–21’inde iki tarafın birden etkilendiğini bildirir. Testis eki torsiyonunda klasik “mavi nokta” işareti olguların yalnızca yüzde 10–23’ünde görülür; yani bu işaretin bulunmaması torsiyonu dışlamaz. [6]

Testis torsiyonu ameliyatı sonrası neden takip gerekir?

Ameliyat sonrasında yara iyileşmesi, ağrı ve testisin durumu kontrol edilir. Banyo, okul, spor ve hareketli oyunlara dönüş için cerrahi ekibin önerilerini alın. Artan ağrı, ateş, yara yerinde kızarıklık veya akıntı varsa ekibe başvurun. Yeni ani testis ağrısı, geçmişte ameliyat yapılmış olsa bile acil değerlendirilmelidir. Sabitleme geçmişi yeni ağrının önemsiz olduğu anlamına gelmez. [3]

Testis ameliyatta canlı görünse bile sonraki dönemde küçülme gelişebilir. Takipte boyut, büyüme ve gerektiğinde hormon veya üreme sağlığıyla ilgili konular değerlendirilir. Çocuk ve ergenler testis yakınmalarını utanma nedeniyle söylemekte zorlanabilir. Aileler ani ağrıyı gecikmeden bildirmeyi açıkça konuşabilir. Sonuçla ilgili sorularınızı cerrahi görüşmelerde ele alın; gelecekteki işlev yalnız ilk günün görünümüyle tahmin edilmez. [6][10]

Antalya’da testis ağrısı ve torsiyon sonrası değerlendirme: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

Ani testis ağrısında muayenehane randevusu beklenmez; en yakın acil servise başvurulur. Acil müdahaleden sonra kontrol, ergenlik izlemi ve testis büyümesinin değerlendirilmesi gibi planlı konular için çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi uzmanı gerekir. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu bu konularda çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde değerlendirmektedir; randevu telefonla alınır. Ameliyat özetinizi ve çıkış belgelerinizi yanınıza almanız kontrolü kolaylaştırır; adres Muayenehane sayfasındadır. [6][13]

Prof. Dr. Melikoğlu 1985–1988 yıllarında Samsun Devlet Hastanesi’nde zorunlu hizmetini yaptı ve oradaki çocuk cerrahisi kliniğinin kuruluşunda görev aldı. 1988’den 2022’ye kadar Akdeniz Üniversitesi’nde çalıştı ve anabilim dalı başkanı olarak emekli oldu. [13][14][15]