İnmemiş testis: belirtileri, ameliyat yaşı ve takip

İnmemiş testis nedir, kaç yaşında ameliyat edilir?

İnmemiş testis, testisin doğumdan sonra testis torbasında bulunmamasıdır. Bazı bebeklerde ilk haftalarda kendiliğinden iner; altı aydan sonra kendiliğinden iniş nadirdir. Avrupa Üroloji Birliği kılavuzu, tedavinin 12 aya kadar, en geç 18 aya kadar tamamlanmasını önerir. Ağrı olmasa da çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi muayenesi gerekir. [3][1]

İnmemiş testis nedir, bebeklerde neden olur?

Testisler anne karnında karın içinde gelişir ve doğuma doğru testis torbasına ilerler. Bu yolculuk tamamlanmadığında testis torbada bulunmaz. Bazen kasıkta hissedilebilir, bazen dışarıdan ele gelmez. Testis torbası, penis altındaki deri kesesidir; tıbbi adı skrotumdur. Torbanın boş görünmesi, testisin mutlaka hiç oluşmadığı anlamına gelmez. Konumun ve gelişimin anlaşılması için muayene gerekir. [1][7]

Çoğu çocukta inişin neden tamamlanmadığı kesin olarak açıklanamaz. Erken doğum, düşük doğum ağırlığı veya ailede benzer durum bulunmasıyla ilişki görülebilir. Bu ilişkiler, tek bir bebekte nedeni kanıtlamaz. Doğumdan itibaren yapılan sağlık kontrollerinde testislerin konumuna bakılması önemlidir. Ailenin fark ettiği değişiklikleri bu görüşmelerde anlatması, muayenenin doğru zamanda tekrarlanmasına yardımcı olur. [1]

Cincinnati Çocuk Hastanesi’nin aile bilgisine göre inmemiş testis yenidoğan erkek bebeklerin yaklaşık yüzde 3’ünde, erken doğan erkek bebeklerin ise yüzde 21’e varan bölümünde görülür. İnmemiş testislerin çoğu, yaklaşık yüzde 80’i, kasık kanalında bulunur. Olguların yüzde 10–15’inde iki testis birden etkilenir. [8]

NHS, erken doğumu, düşük doğum ağırlığını ve ailede inmemiş testis öyküsünü riski artıran durumlar olarak sayar; nadiren başka bir hastalığa bağlıdır. Bu bilgiler bir bebekte nedeni kanıtlamaz, yalnızca muayenenin neden düzenli yapıldığını açıklar. [1]

İnmemiş testis nasıl anlaşılır, görünümü nasıldır?

Aileler testis torbasının küçük veya düz durduğunu, tarafların farklı göründüğünü ya da torbada beklenen dolgunluğun bulunmadığını fark edebilir. Çocukta ağrı veya başka yakınma olmayabilir. Ancak yalnız fotoğrafla gerçek inmemiş testis tanısı konulamaz. Testisin ele gelip gelmediği ve hangi konumda bulunduğu hekim muayenesinde anlaşılır. Görünümden hareketle evde tanı koymaya çalışmak, gerekli değerlendirmeyi geciktirebilir. [9]

Hekime doğum muayenesinde söylenenleri, önceki kontrolleri ve daha önce testisin torbada görülüp görülmediğini anlatabilirsiniz. Her iki testisin de ele gelmediği bebeklerde değerlendirme daha kapsamlıdır; hormon ve genetik incelemeler gerekebilir. Hipospadias, yani idrar deliğinin penis ucundan aşağıda olması, eşlik ediyorsa bunu da bildirin. Böyle bir bulgu değerlendirmeyi sıradan bir kontrol takvimine bırakmama gerekçesidir. [9]

İnmemiş testis kendiliğinden iner mi, ameliyat hangi yaşta yapılır?

İlk aylarda kendiliğinden iniş görülebilir. Avrupa Üroloji Birliği (EAU) kılavuzu, erken doğan bebekte gebelik süresine göre düzeltilmiş yaş dikkate alınarak, 6 aydan sonra kendiliğinden inişin nadir olduğunu belirtir. Ameliyatın 6–12 ay arasında yapılması, en geç 18 aya kadar tamamlanması önerilir. Bu takvim ilk muayeneyi erteleme gerekçesi değildir. Daha büyük yaşta fark edilen çocuklar da gecikmeden değerlendirilmelidir. [3]

Hormon tedavisi ameliyatın rutin alternatifi değildir. EAU, tek taraflı inmemiş testiste yalnız iniş sağlamak için hormon önermemektedir. Çift taraflı olgularda gelecekteki üreme potansiyelini korumaya yönelik hormon tedavisi ayrı bir amaçla değerlendirilebilir; bu önerinin kanıtı sınırlıdır. Karar çocuk ürolojisi ve gerektiğinde hormon hastalıkları uzmanının değerlendirmesine dayanır. İnternetten ilaç temin etmek veya tedaviyi bu seçenek için geciktirmek uygun değildir. [3]

NHS’e göre inmemiş testisler çoğu zaman doğumdan sonraki ilk 12 hafta içinde yerine iner. Yalnız bir testis etkilenmişse ve 4–5 ay içinde inmemişse bebek uzmana yönlendirilir; iki testis de etkilenmişse yönlendirme daha erken, genellikle 8 haftadan sonra yapılır. NHS ameliyatın genellikle bir yaş civarında yapıldığını belirtir. Ülkeler ve kurumlar arasında küçük farklar vardır; kendi çocuğunuzun takvimi muayeneye göre belirlenir. [1]

Retraktil, yani hareketli testis ile farkı nedir?

Retraktil testis, torbaya inmiş olmakla birlikte kasın refleks olarak kasılmasıyla yukarı çekilebilen testistir. Soğuk, korku veya muayene sırasında temas bu refleksi belirginleştirebilir. Hekim testisi rahatça torbaya getirebilir ve testis gerginlik olmadan burada kalabilir. Gerçek inmemiş testisten ayrım bu muayene bulgusuna dayanır. Ailenin evde çekerek veya bastırarak aynı denemeyi yapması gerekmez. [4]

Retraktil testiste genellikle cerrahi tedavi önerilmez; yılda bir muayene ile konum değişikliği izlenir. Daha önce torbada duran testis büyüme sırasında yukarıda kalmaya başlayabilir. Buna yükselen testis denir ve yeniden değerlendirme gerekir. Önceden verilen “hareketli testis” tanısı, sonraki bütün kontrollerin gereksiz olduğu anlamına gelmez. Kontrollerde yalnız testisin görülmesi değil, torbada kalabilmesi de değerlendirilir. [4]

EAU kılavuzu, retraktil testiste sonradan yukarı çıkma olasılığının yüzde 33’e kadar çıkabildiğini belirtir ve bu nedenle ergenliğe kadar yılda bir kontrol önerir. Dolayısıyla “hareketli testis” tanısı, çocuğun bir daha muayene edilmeyeceği anlamına gelmez. [3]

Ele gelmeyen testiste mutlaka ultrason gerekir mi?

Ele gelmeyen testis, hekim muayenesinde torbada veya kasıkta bulunamayan testistir. Testis karın içinde olabilir, gelişimi yetersiz kalmış olabilir veya bulunmayabilir. Ultrason ve diğer görüntülemeler bu olasılıkları her zaman kesin ayıramaz. Bu nedenle bütün çocuklarda muayeneden önce rutin görüntüleme yapılması önerilmez. İnceleme seçimini, testisin ele gelip gelmediğini değerlendiren hekim belirler. [7]

Gerekli olduğunda anestezi altında yeniden muayene ve karın içine küçük kesilerden kamerayla bakılması, yani laparoskopi, planlanabilir. Amaç testisin bulunup bulunmadığını, yerini ve dokusunu değerlendirmektir. Aileyle olası bulgular ve bunların tedaviye etkisi önceden konuşulur. Görüntülemede testisin gösterilememiş olması, tek başına “testis yok” sonucu çıkarılması için yeterli değildir. [10]

İnmemiş testis neden önemlidir, ileride sorun olur mu?

Testisin torbada bulunmaması gelecekte sperm üretimi ve üreme potansiyeli açısından önemlidir. İnmemiş testis geçmişi testis kanseri riskinde artışla da ilişkilidir. Bu bilgiler, çocuğun mutlaka kısırlık veya kanser yaşayacağı anlamına gelmez. Tedavinin amacı testisi uygun konuma getirmek ve gelişimi desteklemektir. Torbaya yerleştirme, büyüdüğünde testisin muayene edilebilmesini de kolaylaştırır. [2]

Testisin dönerek kanlanmasının bozulması, yani testis torsiyonu, inmemiş testiste de görülebilir. Ani ağrı bu nedenle önemlidir. İnmemiş testise kasık fıtığı da eşlik edebilir; cerrahi planda bu açıklık değerlendirilir. Erken onarım gelecekteki bütün riskleri sıfırlamaz. Çocuğun büyümesi boyunca uygun kontrollerin yapılması ve ergenlikte testis sağlığı konusunda bilgilendirilmesi tedavi sürecinin devamıdır. [2][8]

Testisi uygun konuma getirmenin bir amacı da ileride muayeneyi kolaylaştırmaktır. EAU kılavuzu, inmemiş testis nedeniyle tedavi gören erkeklerde testis tümörü riskinin artmış olduğunu belirtir ve ergenlik sırasında ve sonrasında düzenli tarama ile kendi kendine muayene önerir; ergenlik öncesi yapılan düzeltmenin riski azalttığı bildirilmiştir. Bu bilgi korku yaratmak için değil, çocuğun büyürken doğru izlenmesi için verilir. [3]

İnmemiş testis ameliyatı nasıl yapılır, ne kadar sürer, hazırlık nasıl olur?

Testisi torbaya yerleştirme ve sabitleme ameliyatına orşiopeksi denir. Kasıkta bulunan testiste genellikle kasık ve torba bölgesindeki kesilerden çalışılır. Testis ve ona uzanan yapılar uygun biçimde serbestleştirilir; testis torbada hazırlanan yere yerleştirilir. Eşlik eden fıtık varsa aynı işlem sırasında onarılabilir. Kullanılacak yaklaşım, testisin yeri ve yapısına göre belirlenir. [7]

Karın içindeki yüksek konumlu testiste kamerayla yapılan cerrahi veya aşamalı onarım gerekebilir. Her ele gelmeyen testisin aynı yöntemle indirileceği söylenemez. Damarların uzunluğu ve testisin kanlanması planı etkiler. Ameliyat öncesinde olası aşamaları, hangi bulguda planın değişebileceğini ve gelişimi yetersiz doku saptanırsa nasıl davranılacağını sorabilirsiniz. Aşamalı plan, muayene ve ameliyat bulgularına göre aileye açıklanmalıdır. [6]

Cleveland Kliniği’nin aile bilgisinde orşiopeksinin çoğu durumda yaklaşık bir saat sürdüğü belirtilir. Bu, her çocuk için verilmiş kesin bir süre değildir. Testisin konumu, ek onarım ve uygulanacak yaklaşım süreyi etkileyebilir. Anestezi hazırlığı ile uyanma ve gözlem dönemi de hastanede geçirilen zamanın parçalarıdır. Cerrahi ekibe kendi çocuğunuz için tahmin edilen işlem ve gözlem süresini sorabilirsiniz. [11]

Ameliyat öncesinde çocuğun kullandığı ilaçlar ve sağlık geçmişi değerlendirilir. Açlık, beslenme ve ilaçlarla ilgili talimatlar işlem ekibinden alınmalıdır. Planlı işlem öncesinde yeni gelişen ateş, öksürük veya başka hastalık belirtilerini bildirin. Anestezi görüşmesinde hazırlığın anlaşılmayan kısımlarını netleştirin. İnternetteki başka bir çocuğun hazırlık takvimini uygulamak yerine, çocuğunuza verilen yazılı plana uyun. [11][6]

İnmemiş testis ameliyatı sonrası nelere dikkat edilir?

Ameliyat yerinde bir miktar morluk ve şişlik görülebilir. Taburculuk kararı anesteziden toparlanma, beslenme ve idrar yapma gibi bulgularla verilir. Pansuman, temizlik, banyo, hareketli oyunlar ve okula dönüş talimatlarını yazılı alın. Beklenen görünüm ile giderek artan değişikliklerin farkını ekibe sorun. Her çocuk için aynı bakım takvimi veya aynı kontrol aralığı kullanılması gerekmez. [12]

Ateş, giderek artan kızarıklık, yara yerinden kan veya iltihaplı akıntı, belirgin ağrı ve idrar yapmada güçlük gelişirse sağlık değerlendirmesi alın. Uzayan kanama ya da hiç idrar yapamama durumunda acile başvurun. Kontrollerde testisin konumu ve büyümesi değerlendirilir. [12]

Kanama, enfeksiyon, yeniden yükselme veya testisin kanlanmasının etkilenmesi gibi olasılıkları ameliyat öncesinde de konuşabilirsiniz. [6]

Antalya’da inmemiş testis değerlendirmesi: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

İnmemiş testis değerlendirmesinde çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi uzmanı, testisin torbada mı, kasıkta mı bulunduğunu muayeneyle belirler; testis ele gelmiyorsa ek değerlendirme ve ameliyat zamanı planlanır. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu bu şikâyetle gelen çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde değerlendirmektedir. Randevu için telefonla ulaşabilirsiniz; adres ve ulaşım bilgisi Muayenehane sayfasındadır. Çocuğun doğum öyküsünü ve önceki kontrol notlarını getirmeniz yararlı olur. [3][13]

Prof. Dr. Melikoğlu çocuk cerrahisi uzmanlığını 1984’te Hacettepe Üniversitesi’nde tamamladı. 1988’de Akdeniz Üniversitesi’nde göreve başladı; üniversitede Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı 1990’da kuruldu, çocuk ürolojisi bilim dalı 2002’de çalışmaya başladı. 2011’de çocuk ürolojisi uzmanı unvanını aldı ve 2022’de emekli oldu. [14][15][16][13]