Hidrosel: bebeklerde ve çocuklarda ne zaman geçer?

Hidrosel nedir, kendiliğinden geçer mi?

Hidrosel, testisi çevreleyen zarlar arasında sıvı birikmesidir ve çoğu zaman ağrı yapmaz. EAU kılavuzu bir yaşın altında yüzde 92 oranında kendiliğinden düzelme bildirir; bu nedenle çoğu bebekte en az ilk on iki ay izlem önerilir. Ani ağrı, sert ve hassas şişlik ise acil değerlendirme gerektirir. [3]

Bebeklerde hidrosel, testiste su toplanması nedir ve neden olur?

Testis torbası, testisleri taşıyan deri kesesidir. Buradaki şişlikler ağrılı olabilir ya da ağrı yapmayabilir ve hepsinin nedeni sıvı birikimi değildir. Hidroselin görünümü başka şişliklerle karışabileceğinden, yalnız fotoğraf üzerinden karar vermek yerine hekim muayenesi gerekir. Muayene sırasında şişliğin ne zaman başladığını, değişip değişmediğini ve çocuğun başka bir yakınması olup olmadığını anlatın. [5]

Hidrosel doğumda bulunabilir veya daha sonra fark edilebilir. Karınla bağlantısı kapalı olan türde sıvı testis çevresinde kalır; buna bağlantısız, yani komünikan olmayan hidrosel denir. Karından sıvı geçişinin sürdüğü tür ise bağlantılı, yani komünikan hidroseldir. Bu ayrım, şişliğin neden değiştiğini ve hangi tedavi yolunun düşünüldüğünü anlamaya yardımcı olur. [1]

EAU kılavuzuna göre yenidoğanların yüzde 80–94’ünde karınla testis torbası arasındaki geçit (processus vaginalis) bulunur. Bu geçit normalde kapanır; kapanmazsa hidrosel ya da fıtık görülebilir. Aynı gelişim özelliği iki durumu birbirine yakınlaştırır, ancak tedavi kararları farklıdır. [3]

Testisler anne karnında karın içinde gelişir ve testis torbasına inerken bir geçitten ilerler. Normalde kapanan bu yol açık kalırsa karındaki sıvı torbaya ulaşabilir. Bu gelişim süreci nedeniyle hidrosel oluşması, annenin gebelik sırasında yaptığı bir davranışa bağlanmaz. Bilinen bir korunma yöntemi yoktur; ailelerin kendilerini suçlamaları için bir neden bulunmaz. [6]

Şişlik yalnız bir tarafta veya her iki tarafta görülebilir. Bazen testise uzanan kordon boyunca sınırlı bir sıvı kesesi bulunur. Daha büyük çocukta yeni ortaya çıkan hidrosel, travma, enfeksiyon veya testisin dönmesi gibi başka durumlara eşlik edebilir. Bu nedenle doğumdan beri bulunan ve ağrı yapmayan şişlik ile sonradan gelişen yeni şişlik aynı şekilde değerlendirilmez. [1]

Hidrosel nasıl anlaşılır, şişlik neden değişir?

Hidrosel çoğunlukla yumuşak ve hassas olmayan bir şişlik yapar. Karınla bağlantı varsa sıvı hareket ettikçe görünümü değişebilir: çocuk sakinleştiğinde veya uyurken daha küçük, ağlarken ya da hareketliyken daha büyük olabilir. Günün sonunda daha belirgin görünmesi de mümkündür. Bu değişiklikler muayeneye yardımcı bilgiler sağlar; tek başına kesin tanı anlamına gelmez. [2]

Hekim testis torbasını muayene ederek şişlikte sıvı olup olmadığını ve alttaki testisin değerlendirilebilirliğini kontrol eder. Testis rahatça muayene edilebiliyorsa her çocukta görüntüleme gerekmez. Şişliğin başlaması, büyümesi ve ağrı olup olmadığı hakkındaki bilgileri paylaşmanız değerlendirmenin önemli parçasıdır. Ağrı yapmayan bir şişlik için yapılan planlı değerlendirme, yeni ortaya çıkan ağrıya uygulanmamalıdır. [7]

Hidroselin kasık fıtığından farkı nedir?

Karınla testis torbası arasındaki açıklıktan yalnız sıvı geçerse hidrosel, bağırsak gibi karın içi yapılar geçerse kasık fıtığı oluşur. Aynı geçitle ilişkili olmaları, iki durumun aynı tedavi takvimine sahip olduğu anlamına gelmez. Kasıkta veya torbada fark edilen bir kabarıklığın hangi yapıyı içerdiği hekim tarafından değerlendirilir; aileler şişliği bastırarak ayırmaya çalışmamalıdır. [6]

Şişliğe belirgin hassasiyet, renk değişikliği, kusma veya çocuğun sakinleştirilememesi eşlik ederse sıkışmış fıtık olasılığı önem kazanır. Böyle bir durumda önceden verilmiş izlem kararına dayanarak evde beklemek uygun değildir. Şişliğin ağrılı hale gelmesi, yalnız hidroselin büyüdüğü şeklinde yorumlanmamalı; çocuk gecikmeden sağlık kuruluşunda değerlendirilmelidir. [2]

Hidrosel tanısında ultrason ne zaman gerekir?

Tanının temeli öykü ve fizik muayenedir. Şişliğin niteliği belirsizse, testis elle değerlendirilemiyorsa veya karın içine uzanan sıra dışı bir sıvı birikiminden kuşkulanılıyorsa ultrason istenir. Görüntülemede sıvı görülmesi, eşlik eden testis hastalıklarının önemsiz olduğu anlamına gelmez. Hekim görüntüyü muayene ve yakınmalarla birlikte yorumlar; testisin değerlendirilmesi tanının bir parçasıdır. [3]

Ani testis ağrısında öncelik acil cerrahi değerlendirmedir. Torsiyon güvenle dışlanamıyorsa görüntüleme için beklemek tedaviyi geciktirebilir. Çocuğun daha önce hidrosel nedeniyle ultrason çekilmiş olması, yeni ağrının nedenini açıklamaz. Ağrının başlangıcını ve kusma gibi eşlik eden bulguları sağlık ekibine söyleyin; acil durumda planlı tetkik sırasını beklemeyin. [4]

Hidrosel ne zaman ve nasıl geçer, kaç yaşına kadar beklenir?

EAU çocuk ürolojisi kılavuzu, kendiliğinden düzelme eğilimi nedeniyle bebeklerin çoğunda ilk on iki ayda izlem yaklaşımını destekler. Bu, bütün hidrosellerin aynı yaşta kaybolacağı anlamına gelmez. Eşlik eden kasık fıtığı veya testise ait başka bir hastalık şüphesi erken cerrahi gerektirebilir. Kalıcı hidrosel için muayene bulgularına göre ameliyat değerlendirilir. [3]

Kurum kaynakları ameliyat değerlendirmesi için farklı aralıklar verir. Örneğin Cambridge hasta bilgilendirmesi, birçok olguda erken çocuklukta geçidin kendiliğinden kapanabileceğini anlatır. Bu nedenle yalnız doğum gününe bakarak karar vermek yerine hidroselin tipi ve seyri konuşulmalıdır. İzlem önerildiyse kontrolün amacı, ne zaman tekrar değerlendirme yapılacağı ve hangi değişiklikte daha erken başvurulacağı açık olmalıdır. [7]

EAU kılavuzunda kendiliğinden düzelme oranı bir yaşın altında yüzde 92, üç yaşın üzerinde yüzde 43 olarak verilir; yaş ilerledikçe düzelme olasılığı azalır. İlk izlemin riski düşüktür, çünkü fıtığa ilerleme nadirdir ve sıkışmaya yol açmaz. [3]

Sonradan gelişen ve karınla bağlantısı olmayan hidroselde de yüzde 75 oranında kendiliğinden düzelme şansı vardır; kılavuz altı ila dokuz ay izlem önerir. Eşlik eden kasık fıtığı ya da testise ait başka bir hastalık şüphesi varsa erken ameliyat gerekir. Hidrosel kalıcıysa ameliyat endikasyonu vardır; kılavuz, kaçak geçit açıkken sklerozan madde kullanılmamasını önerir. [3]

Hidrosel ameliyatı nasıl yapılır?

Bağlantılı hidroselin onarımında amaç, karından sıvı geçişine izin veren açık yolu kapatmaktır. İşlem genel anestezi altında yapılır; kasıktaki küçük bir kesiden geçit bulunup bağlanabilir. Sıvının boşaltılması, açıklığın kapatılmasının yerine geçmez. Aile ameliyat öncesinde uygulanacak yaklaşımı ve anestezi hazırlığını ekipten öğrenmelidir; işlem planı çocuğun muayene bulgularına göre açıklanır. [8]

Cerrahinin olası riskleri arasında enfeksiyon, hidroselin tekrarlaması, testisin yukarı yer değiştirmesi ve testise uzanan kanal veya damarların etkilenmesi bulunur. Bu riskler görüşmede açıklanmalıdır. Çocuğun kullandığı ilaçlar ve geçirdiği hastalıklar ameliyat ekibine bildirilir. Açlık hazırlığı için ekibin verdiği talimat esas alınır; başka bir çocuğun hazırlık önerisi aynen uygulanmaz. [7]

EAU kılavuzu çocuklarda onarımı, kasıktaki küçük bir kesiyle açık geçidin bağlanması olarak tanımlar. Kordon hidroselinde ise kese çıkarılır ya da açılır. Olası riskler ameliyat öncesinde hekimle konuşulmalıdır. [3]

Hidrosel ameliyatı sonrası nelere dikkat edilir, kontrolde ne sorulur?

Taburculuk için çocuğun anesteziden toparlanması, sıvı ve besin alabilmesi ve idrar yapabilmesi değerlendirilir. Yara çevresindeki morluk ve şişlik hemen kaybolmayabilir. Yara bakımı, banyo ve hareketli oyunlara dönüş konusunda taburculukta verilen yazılı planı izleyin. Bisiklet gibi kasık bölgesine baskı yapan etkinliklere dönüşü ayrıca sorun; iyileşme değerlendirmesi yalnız dış görünüşe dayanmaz. [8]

Yara yerinde artan kızarıklık, sıcaklık, akıntı, belirgin ağrı, ateş, idrar yapma güçlüğü veya süren kanama varsa sağlık ekibine başvurun. Belirgin kötüleşmede hemen acile gidin. Ağrı yönetimi için ekibin önerisini uygulayın ve yeterli rahatlama olmuyorsa haber verin. Yaranın giderek daha şiş veya hassas olması, normal iyileşme kabul edilerek kontrol gününe kadar bekletilmemelidir. [8]

Muayeneye giderken yanıtını öğrenmek istediğiniz soruları yazmanız yararlıdır. Önerilen tetkikin neyi göstereceğini, izlem yerine tedavinin neden seçildiğini ve tedavi yapılmazsa ne beklendiğini sorabilirsiniz. Yeni talimatları ve kontrol tarihini kaydedin. Ayrıca mesai dışında yeni bir belirti olduğunda hangi sağlık birimine ulaşacağınızı netleştirmek, ailelerin değişiklikleri zamanında bildirmesine yardımcı olur. [5]

Gerekli görülen kontrolde testisin boyutu, simetrisi ve konumu da değerlendirilebilir. Takip gerekip gerekmediğini ve kontrolün nerede yapılacağını taburculukta öğrenin. [7]

Yara ve testis torbasındaki şişlik ameliyat sonrasında hemen kaybolmayabilir. Hareketli etkinliklere dönüş ve kontrol planını cerrahi ekipten öğrenin. Şişliğin seyri ve onarımın iyileşmesi kontrolde değerlendirilir. Artan kızarıklık, ağrı veya akıntı varsa kontrolü beklemeyin. [1]

Antalya’da hidrosel değerlendirmesi: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

Hidrosel değerlendirmesinde çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi uzmanı şişliğin sıvı mı yoksa fıtık mı olduğunu muayene ve gerektiğinde ultrasonla ayırır; izlem mi ameliyat mı kararı bu bulguya göre verilir. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu hidrosel şikâyetiyle gelen çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde değerlendirmektedir. Randevu telefonla alınır; ayrıntılar Muayenehane sayfasındadır. Şişliğin ne zaman başladığını ve gün içinde değişip değişmediğini not etmeniz yararlıdır. [3][9]

Prof. Dr. Melikoğlu 1988’de Akdeniz Üniversitesi’nde göreve başladı; Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı 1990’da kuruldu ve ilk uzmanlık öğrencileri 1991’de eğitime başladı. Hekim 2004–2007 yıllarında Tıp Fakültesi dekanlığını yürüttü ve 2022’de anabilim dalı başkanı olarak emekli oldu. [10][11][12]