Çocuklarda kasık fıtığı

Çocuklarda kasık fıtığı nedir, ameliyat gerekir mi?

Kısa cevap: Çocuklarda kasık fıtığı, doğuştan açık kalmış bir geçitten karın içi dokuların kasığa çıkmasıdır. Kendiliğinden kapanmaz ve tedavisi cerrahidir. Şişlik gelip gidebilir; ağrılı, sert ya da kaybolmayan şişlik acildir. Ameliyat zamanını çocuğun yaşı ve belirtileri belirler. [1][4]

Anne karnındaki gelişim sırasında testisler karında oluşur ve bir geçitten torbaya iner. Bu geçit kız bebeklerde de bulunur ve normalde kapanır. Kapanmadığında karın içinden sıvı, bağırsak ya da yumurtalık bu yoldan kasığa ilerleyebilir. Bu nedenle çocukluk çağı fıtığı çoğunlukla gelişimsel bir açıklıkla ilişkilidir ve hamilelikte annenin yaptığı bir şeyden kaynaklanmaz. [1][4]

Çocuklarda kasık fıtığı nasıl anlaşılır?

En sık bulgu kasıkta, erkeklerde bazen testis torbasında, kızlarda ise dış genital bölgede yumuşak bir kabarıklıktır. Şişlik çocuk ağlarken ya da ıkınırken büyür, uyurken ya da rahatken küçülür veya kaybolur. Fıtık doğumdan haftalar ya da aylar sonra fark edilebilir. Bir ya da iki tarafta görülebilir. Yeni fark ettiğiniz şişliği ağrı olmasa da hekime gösterin. [1][2]

Bazı çocuklar rahatsızlık hisseder, bebekler huzursuzlaşabilir. Şiddetli ağrı, şişliğin sertleşmesi ve renk değişimi sıradan görünümden farklıdır. Ağrının miktarına bakarak evde karar vermeyin; şişliğin değişimi ve eşlik eden belirtiler birlikte değerlendirilir. Muayene sırasında şişlik görünmüyorsa, evde şişkin hâlini gösteren bir fotoğraf hekime yardımcı olabilir. [1][2]

Kasık fıtığı hangi tarafta olur, kaç çocukta görülür?

Kaynaklar sıklık için farklı aralıklar verir. Amerikan Pediatri Akademisi sağlıklı, zamanında doğan bebeklerin yaklaşık yüzde 3 ile 5’inde, erken doğanlarda ise yüzde 30’a varan oranda kasık fıtığı bulunduğunu belirtir. Cleveland Clinic, sağlıklı erkek bebeklerde yüzde 1 ile 5 aralığını verir. Erken doğum fıtık riskini artıran en belirgin etkendir. [1][2]

Fıtık çoğunlukla tek tarafta görülür ve sağ tarafta sola göre daha sıktır; Cleveland Clinic iki tarafın birlikte etkilendiği olguları yaklaşık yüzde 10 olarak belirtir. Amerikan Cerrahlar Koleji ise fıtıkların 100’de 60’ının sağ tarafta olduğunu bildirir. Yenidoğan döneminde fıtıkların yaklaşık yüzde 90’ı erkek bebeklerdedir, ancak kız çocuklar da etkilenir. Sağ ya da sol taraf bilgisi ameliyat gerekliliğini değiştirmez. [2][3]

Bebeklerde ve kız çocuklarında kasık fıtığı farklı mı?

Erken doğan bebeklerde fıtık daha sık görülür ve sıkışma riski de daha yüksektir; Amerikan Cerrahlar Koleji sıkışmanın prematürelerde iki kat daha olası olduğunu belirtir. Bu nedenle bazı erken doğan bebekler yoğun bakımdan çıkmadan önce ameliyat edilebilir. Küçük bebeğin ameliyat zamanını fıtığın sıkışma riski, genel sağlık durumu ve anestezi sonrası izlem ihtiyacı birlikte belirler. [3]

Kız çocuklarında fıtık kesesine bağırsağın yanında yumurtalık da girebilir ve sıkışma yumurtalığın kanlanmasını etkileyebilir. Kızınızdaki kalıcı ya da ağrılı kasık şişliğini “testis olmadığı için önemsizdir” diye bekletmeyin. Fıtığın içinde hangi dokunun bulunduğunu ve müdahale gerekip gerekmediğini hekim belirler. [1]

Sıkışmış veya boğulmuş kasık fıtığı neden acildir?

Şişlik çocuk rahatladığında bile geri kaçmıyorsa içindeki doku sıkışmış olabilir; buna sıkışmış fıtık denir. Dokunun kan akışı kesilirse boğulmuş fıtık söz konusudur. Bu durumda şiddetli ağrı, kusma, iştahsızlık, şişliğin sertleşmesi ve kızarması ya da morarması, bazen ateş ve kanlı dışkı görülebilir. Amerikan Cerrahlar Koleji sıkışmanın, her yüz erkek ya da kız çocuktan yaklaşık dördünde olabileceğini belirtir. [1][3]

Sıkışan bağırsak hasar görebilir; erkeklerde testisin, kızlarda yumurtalığın kanlanması etkilenebilir. Bu yüzden ağrılı bir şişliği tekrar tekrar bastırarak düzelmesini beklemeyin. Cerrah gerekirse önce kan akışının bozulup bozulmadığını değerlendirir; bozulmuşsa küçük bir bağırsak parçasının çıkarılması gerekebilir. Acil başvuruda şişliğin başlangıcını, kusmayı ve beslenmeyi anlatın. [1][4]

Kasık fıtığı tanısında ultrason şart mı, hidroselden farkı nedir?

Tanı çoğunlukla öykü ve muayeneyle konur: hekim, çocuk ağlarken ya da ıkınırken kasıkta şişlik görür, rahatlayınca kaybolduğunu izler. Şişlik muayenede görünmüyorsa ya da hekim kitle ayırımı yapmak istiyorsa ultrason istenebilir; her çocukta zorunlu değildir. Erkek çocuklarda testislerin yeri de aynı muayenede kontrol edilir. [1][4]

Hidroselde de aynı geçit açıktır ama kese içinde organ değil sıvı bulunur. Amerikan Pediatri Akademisi hidroselin çoğunun 12 ile 18 aylık olana dek izlenebildiğini, Great Ormond Street ise iki üç yaştan sonra devam eden hidroselde ameliyat önerilebileceğini belirtir. Kasık fıtığı bunun aksine izlenerek geçmez. Katı doku hidrosel kesesine girerse hidrosel de fıtığa dönüşebilir. [1][4]

Bebek fıtık ameliyatı nasıl yapılır, ne kadar sürer?

Ameliyatta genel anestezi altında fıtığın içeriği karna döndürülür ve açık geçit dikişle kapatılır. Açık yöntemde kasıkta küçük bir kesi yapılır; laparoskopik yöntemde karındaki küçük girişlerden kamera ve aletler kullanılır. Great Ormond Street laparoskopik işlemde diğer taraftaki geçidin de kontrol edilip gerekirse kapatılabildiğini belirtir. Yöntemi çocuğun durumu ve ameliyatı yapan ekip belirler. [1][4]

Süre kaynaklara göre değişir: Amerikan Pediatri Akademisi ameliyatın tipik olarak 30 dakika ile 1 saat sürdüğünü, Great Ormond Street ise yaklaşık bir saat sürdüğünü yazar; Cleveland Clinic işlemin genellikle bir saatten kısa olduğunu ve aynı gün taburculuğun mümkün olduğunu belirtir. Bu süreye anestezi hazırlığı ve uyanma dahil değildir. Sıkışmış fıtıkta işlem acil yapılır ve süre uzayabilir. [1][4][2]

Kasık fıtığı ameliyatı ne zaman yapılır, öncesinde ne bilinmeli?

Çocuklarda kasık fıtığının onarımı her zaman önerilir; Amerikan Cerrahlar Koleji bunun çocuklarda en sık yapılan cerrahi işlemlerden biri olduğunu bildirir. Zamanlama belirtilerin şiddetine bağlıdır: sıkışmış ya da boğulmuş fıtık hemen, diğerleri planlı olarak ameliyat edilir. Great Ormond Street testise zarar gelmemesi için ameliyatın birkaç hafta içinde yapılmaya çalışıldığını yazar. [3][1][4]

Belirti vermeyen fıtıkta da ameliyat gerekliliği sürer; beklemek ‘iyileşme’ getirmez. Ailenin yapabileceği şey, şişliğin ne zaman büyüdüğünü ve ne zaman küçüldüğünü not etmek, acil belirtileri bilmek ve ameliyat tarihini cerrahla birlikte belirlemektir. Başka bir çocuğa verilen takvimi kendi çocuğunuz için kural saymayın. [3][1]

Cerrah ve anestezi hekimiyle görüşürken prematüre doğumu, önceki hastalıkları, alerjileri ve kullanılan ilaçları bildirin. Aç kalma süresi için size verilen talimata aynen uyun; Great Ormond Street bu talimata uyulmazsa ameliyatın ertelenebileceğini ya da iptal edilebileceğini belirtir. Olası riskler arasında enfeksiyon ve nadiren testis damarlarının etkilenmesi vardır; Great Ormond Street bunun çocuğun ileride çocuk sahibi olmasını genellikle etkilemediğini belirtir. [4]

Kasık fıtığı ameliyatı sonrası iyileşme nasıl olur?

Ameliyatların çoğu günübirlik yapılır. Amerikan Cerrahlar Koleji üç aydan küçük, zamanında doğmuş bebeklerde bir gece hastanede kalmanın olağan olduğunu, Cleveland Clinic ise erken doğan bebeklerde ya da bazı hastalıkları olanlarda gözlem için bir gece kalınabileceğini belirtir. Çocuk rahat ve su içebiliyorsa eve gidebilir. [3][2][4]

Great Ormond Street ilk iki gün rahatsızlığın normal olduğunu, dikişlerin yaklaşık iki haftada eridiğini, iki gün duş alınmamasını ve çocuğun yaklaşık bir hafta sonra okula ya da kreşe dönebildiğini yazar. Cleveland Clinic ağrının bir iki hafta içinde azaldığını, ameliyat yerinde birkaç hafta hafif şişlik olabileceğini bildirir. Ateş, artan kızarıklık, akıntı, giderek artan ağrı, kusma ya da idrar yapamama olursa ekibe başvurun; kendi başınıza ilaç dozu belirlemeyin. [4][2]

Antalya’da çocuklarda kasık fıtığı değerlendirmesi: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

Çocukluk çağı kasık fıtığında hasta, çocuk cerrahı ya da çocuk ürolog tarafından değerlendirilir; hekim şişliğin fıtık mı hidrosel mi olduğunu, içindeki dokuyu ve ameliyat zamanını belirler. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu bu yakınmayla başvuran çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde muayene etmektedir; randevu telefonla alınır, ayrıntılar muayenehane sayfasındadır. [1][5]

Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu çocuk cerrahisi uzmanlığını 1984’te Hacettepe Üniversitesi’nde tamamlamış, 1988’den 2022’ye Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde görev yapmıştır; Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı 1990’da kurulmuş ve ilk uzmanlık öğrencileri 1991’de eğitime başlamıştır. Türkiye Çocuk Cerrahisi Derneği’nin 2004–2006 dönemi başkanlığını yürütmüştür. [6][7][8]