Hipospadias nedir? Belirtileri, ameliyat yaşı ve takip

Hipospadias nedir, ameliyat kaç yaşında yapılır?

Hipospadias, idrar deliğinin penis ucunda olması gereken yerden daha aşağıda açıldığı doğuştan bir durumdur. EAU kılavuzuna göre ilk onarım yaşı genellikle 6–18 aydır. Sünnet derisi onarımda kullanılabileceğinden, sünnetten önce çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi muayenesi yapılmalıdır. Hipospadias tek başına acil bir durum değildir. [5][2]

Hipospadias nedir, nasıl anlaşılır, tipleri nelerdir?

İdrar kanalı, mesanedeki idrarı vücut dışına taşıyan tüptür; tıbbi adı üretradır. Hipospadiasta bu kanalın çıkış deliği penis ucundan aşağıda yer alır. İdrar akımı aşağı yöne sapabilir veya dağınık çıkabilir. Sünnet derisi üst tarafta bir başlık gibi toplanmış, alt tarafta eksik görünebilir. Eğrilik eşlik edebilir; ancak her çocukta bütün bulgular aynı belirginlikte bulunmaz. [1]

Durum çoğunlukla doğum muayenesinde fark edilir. Bazı hafif biçimler daha sonra anlaşılabilir. Halk arasında kullanılan “doğuştan sünnetli” ifadesi tanıyı veya tedavi gerekliliğini açıklamaz. Çocuğun idrar yapabiliyor olması da bütün yapısal bulguların normal olduğu anlamına gelmez. Görünümle ilgili endişenizi hekime anlatın; sünnet derisini zorla çekerek idrar deliğini göstermeye çalışmayın. [1][6]

EAU kılavuzuna göre Avrupa’da hipospadias her 10.000 erkek doğumda yaklaşık 18,6 olguda görülür; ülkeler ve bölgeler arasında oranlar değişir. Çoğu çocukta tek başına bir yapı sorunudur, ancak muayenede eşlik eden bulgular da değerlendirilir. [5]

Tipler genellikle idrar deliğinin yerine göre adlandırılır. Uca yakın biçimlere distal, gövde üzerindekilere orta, penis köküne veya testis torbası çevresine yakın biçimlere proksimal hipospadias denir. Bu sözcükler yerleşimi tarif eder. [5]

Deliğin yeri tek başına karmaşıklığı göstermez. Eğrilik, penis boyutu ve kullanılabilecek dokular birlikte değerlendirilir. [5]

Hipospadias neden olur, ailede tekrar görülebilir mi?

Hipospadias anne karnında penis ve idrar kanalı gelişirken ortaya çıkar. Bu gelişimde hormonların ve dokuların etkileşimi rol oynar. Çoğu çocukta kesin neden saptanamaz. Genetik özellikler ve çevresel etkenlerle ilişkiler araştırılmaktadır. Bir risk etkeniyle ilişki bulunması, belirli bir çocukta nedenin kanıtlandığı anlamına gelmez; aileler kendilerini suçlayacak bir sonuç çıkarmamalıdır. [6]

Ailede hipospadias bulunmasıyla ilişki görülebilir. Bununla birlikte yalnız aile öyküsünden başka bir çocuk için kesin sonuç çıkarılamaz. Hekim aile öyküsünü ve gebelikle ilgili bilgileri değerlendirmeye katabilir. Hipospadiasın fark edilme zamanı, idrar akımının yönü ve eğriliğin görülüp görülmediği de görüşmede yardımcı bilgilerdir. Tedavi planı bu öykünün yanında çocuğun kendi muayene bulgularına dayanır. [6]

EAU kılavuzu, hipospadiaslı ailelerin yüzde 7–12,9’unda ek bir aile bireyinde de hipospadias bulunduğunu belirtir. Düşük doğum ağırlığı ya da gebelik haftasına göre küçük doğum, annede gebelikte yüksek tansiyon, preeklampsi ve diyabet de hipospadiasla ilişkili bulunmuştur. Bunlar ilişkilerdir; belirli bir çocukta nedeni kanıtlamaz ve ailenin kendini suçlaması için bir gerekçe oluşturmaz. [5]

Hipospadias muayenesinde hangi testler gerekir?

Hekim idrar deliğinin yerini ve genişliğini, sünnet derisini, penis eğriliğini ve testislerin konumunu inceler. Ailenin idrar yapma sırasında gözlediği yönlenme veya akım güçlüğü sorulabilir. Bazı çok hafif olgularda belirgin işlev sorunu olmadığından cerrahinin sağlayacağı yarar sınırlı olabilir. Bu durumda ameliyatın yararı ve riskleri, izlem seçeneğiyle birlikte konuşulur. [3]

Hipospadiasa her iki testisin torbada bulunmaması eşlik ediyorsa hormon ve genetik incelemeleri içeren daha kapsamlı değerlendirme gerekebilir. Bütün çocuklarda aynı tetkikler yapılmaz; rutin görüntüleme yalnız hipospadias tanısı nedeniyle gerekli sayılmaz. Ek incelemelerin amacı ve hangi bulguya dayanarak istendiğini sorabilirsiniz. Muayenede önemli olan yalnız görünümü adlandırmak değil, eşlik eden sorunları da değerlendirmektir. [5]

EAU kılavuzu eşlik eden bulgular arasında doğuştan inmemiş testisi (yüzde 2–6,2) sayar. İki testis de inmemişse doğumdan kısa süre sonra ayrıntılı genetik ve hormon incelemesi önerilir. Bu yüzden muayenede yalnız idrar deliği değil, testislerin konumu da değerlendirilir. [5]

Hipospadias ameliyatı kaç yaşında yapılır, neden sünnet yapılmamalı?

Sünnet derisi idrar kanalı veya penis üzerindeki dokuların onarımında kullanılabilecek dokulardandır. Bu nedenle hipospadias kuşkusu bulunan çocukta standart sünnetten önce değerlendirme yapılmalıdır. Daha önce sünnet yapılmış olması tedavinin imkânsız olduğu anlamına gelmez; mevcut dokulara göre plan değişebilir. Ailenin önceki işlem bilgisini ve varsa ameliyat kayıtlarını cerrahi görüşmeye getirmesi yararlıdır. [2][3]

Avrupa Üroloji Birliği (EAU) kılavuzu ilk hipospadias onarımı için genellikle 6–18 ay dönemini belirtir. Kaynaklar farklı aralıklar verir; burada kılavuz aralığı esas alınmıştır. Çocuğun genel sağlık durumu ve yapısal bulgular zamanlamayı etkiler. Daha büyük yaşta tanı konulduğunda da değerlendirme yapılır. Bu yaş aralığı, sünnet öncesi muayeneyi veya eşlik eden bulguların incelenmesini ertelemek anlamına gelmez. [5]

Hipospadias ameliyatı nasıl yapılır, kaç saat sürer?

Cerrahi onarımın amacı idrar çıkışını uygun konuma getirmek, gerektiğinde penis eğriliğini düzeltmek ve işlevsel bir yapı oluşturmaktır. İşlem genel anestezi altında gerçekleştirilir. İdrar kanalı yeniden oluşturulabilir, penis başı ve deri örtüsü onarılabilir. Tek bir ameliyat adı altında farklı işlemler yapılabildiği için hangi yapının nasıl düzeltileceği aileye çocuğun bulgularına göre açıklanmalıdır. [7]

Bazı çocuklarda tek işlem yeterli olurken daha karmaşık biçimlerde aşamalı cerrahi gerekir. Gerekli doku, sünnet derisinden veya seçilmiş durumlarda başka bir bölgeden sağlanabilir. Aşamalı plan ile beklenmedik bir sorun nedeniyle yeniden ameliyat gereksinimi aynı şey değildir. İlk görüşmede planlanan aşamaları, ameliyat sırasında planı değiştirebilecek bulguları ve olası ek girişimleri sorabilirsiniz. [3][7]

Philadelphia Çocuk Hastanesi’nin aile bilgisinde hafif hipospadias onarımının 60–120 dakika, daha ağır biçimlerin ise üç saat veya daha uzun sürebileceği belirtilir. Bunlar kurumun verdiği açıklayıcı aralıklardır; çocuğunuz için kesin süre değildir. İşlemin kapsamı ve doku özellikleri süreyi değiştirir. Cerrahi ekibin ameliyat öncesi değerlendirmeye göre vereceği tahmin, genel bir internet bilgisinden daha anlamlıdır. [8]

Hastanede geçirilen toplam zaman, yalnız ameliyat süresinden oluşmaz. Anestezi hazırlığı, uyanma ve gözlem de değerlendirilir. Çoğu onarım günübirlik yapılabilse de daha karmaşık işlem veya toparlanma gereksinimi yatışı etkileyebilir. Taburculuk sırasında sonda ve pansumanla ilgili bilgileri uygulayabilecek durumda olmanız önemlidir. Planlanan gözlem ve eve dönüş koşullarını önceden sorun. [7]

Hipospadias ameliyatı sonrası sonda, pansuman ve görünüm nasıl olur?

Onarılan kanaldan idrarı uzaklaştırmak için geçici bir sonda, yani ince bir tüp, kullanılabilir. Pansuman da uygulanabilir. Bunların ne zaman çıkarılacağı ve nasıl korunacağı işleme göre değişir. Sondadan gelen idrar azalır veya durursa, sonda yerinden çıkarsa, pansuman erken düşerse ya da ağrı kontrol edilemiyorsa cerrahi ekiple gecikmeden görüşün. Evde sondaya müdahale etmeyin. [9]

İlk dönemde kızarıklık, morluk ve şişlik görülebilir; görünüm iyileşmeyle değişir. Tek bir fotoğraftan sonucun değerlendirilmesi uygun değildir. Artan kızarıklık, şişlik veya akıntı, ateş ve idrar yapmada güçlük sağlık değerlendirmesi gerektirir. Banyo, bez, pansuman ve hareketli oyunlarla ilgili yazılı talimatları izleyin. Hiç idrar yapamama veya durmayan belirgin kanamada acile başvurun. [8][9]

Hipospadias ameliyatı sonrası hangi sorunlar ve takip gerekir?

İdrarın onarılan kanal dışında başka bir açıklıktan gelmesine fistül denir. Yeni idrar deliğinde veya kanal içinde darlık oluşabilir; akım incelmesi ya da işeme güçlüğü bunun belirtisi olabilir. Eğrilik yeniden belirginleşebilir. Bu sorunlar erken dönemde veya daha sonra ortaya çıkabilir ve bazen yeniden işlem gerektirir. Belirti fark edildiğinde kontrol gününü beklemeden cerrahi ekibe bildirin. [4]

Takip yalnız yaranın kapanmasıyla bitmez. Büyüme boyunca idrar akımı, penis şekli ve çocuğun gereksinimleri yeniden değerlendirilir. Tuvalet eğitimi sonrasında işemenin gözlenmesi veya akımın incelenmesi gerekebilir. Ergenlikte çocuğun işlev ve beden görünümüyle ilgili soruları mahremiyeti korunarak ele alınmalıdır. Kontrollerin ne zamana kadar süreceğini ve çocuk büyüdükçe görüşmelerin nasıl düzenleneceğini cerrahi ekiple konuşun. [4]

EAU kılavuzu uzun dönem izlemi zorunlu görür; sorunlar erken dönemde ya da yıllar sonra ortaya çıkabilir. Yakın tarihli bir çalışmada yaşamın ilk on beş yılında toplam yeniden ameliyat oranı yüzde 48 olarak bildirilmiş ve bu oran en çok proksimal hipospadiasta görülmüştür. Bu bilgi, kontrollerin neden yıllarca sürdürüldüğünü açıklar. [5]

Antalya’da hipospadias değerlendirmesi: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

Hipospadias değerlendirmesinde çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi uzmanı idrar deliğinin yerini, penis eğriliğini ve sünnet derisi durumunu muayene eder; ameliyat gerekip gerekmediği ve zamanı bu bulgulara göre planlanır. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu bu durumdaki çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde değerlendirmektedir; randevu telefonla alınır, ayrıntılar Muayenehane sayfasındadır. Sünnet planlıyorsanız bu muayeneyi önce yaptırın. Önceki sünnet ya da ameliyat kayıtlarınız varsa yanınıza almanız yararlıdır. [5][10]

Prof. Dr. Melikoğlu, hipospadias cerrahisinden sonra yeniden ameliyat gerektiren olguları ele alan 2006 tarihli bir Journal of Urology çalışmasının ortak yazarlarındandır. Akdeniz Üniversitesi’nde çocuk ürolojisi bilim dalı 2002’de çalışmaya başladı; hekim 2011’de çocuk ürolojisi uzmanı unvanını aldı. [11][12][10]