Fimozis nedir? Sünnet derisi yapışıklığı ve tedavisi

Fimozis nedir, kendiliğinden geçer mi?

Fimozis, sünnet derisinin penis başı üzerinden geri çekilememesidir. Küçük çocuklarda çoğunlukla normal gelişimin parçasıdır: EAU kılavuzuna göre derinin geri çekilebilmesi doğumda yüzde 4, bir yaş sonunda yaklaşık yüzde 50, üç yaşında yüzde 89 oranındadır. Geri çekilen derinin eski yerine dönememesi ise parafimozis adıyla acil bir durumdur. [2]

Fimozis nedir, bebeklerde normal midir?

Sünnet derisi, penis başını örten hareketli deri katmanıdır; tıbbi adı prepusyumdur. Doğumda bu deri baş kısmına yapışık ve uç açıklığı dar olabilir. Zamanla ayrılma ve genişleme gerçekleşir. Her çocuğun gelişimi aynı hızda ilerlemez. Bu nedenle bebekte derinin geri çekilememesi, tek başına hastalık veya hemen cerrahi işlem gerektiği anlamına gelmez. [5]

Değerlendirmede çocuğun rahat idrar yapıp yapmadığı, ağrı ve iltihap olup olmadığı önemlidir. Belirtisiz doğal gelişim için çoğunlukla izlem yeterlidir. Bir yakının çocuğunda deri daha erken açılmış diye karşılaştırma yapmak tedavi gerekçesi oluşturmaz. Çocuğunuzun durumunu anlamak için hekiminize normal gelişim mi, daralma mı düşünüldüğünü sorabilirsiniz. Muayene sırasında zorlayıcı uygulama yapılması gerekmez. [5]

Bazı çocuklarda derinin doğal ayrılması ergenliğe kadar uzayabilir. Yalnız yaşı nedeniyle deriyi zorlamak doğru değildir. Belirtiler ve muayene bulguları gelişimsel görünümün değerlendirilmesine yardımcı olur. [6]

Fizyolojik ve patolojik fimozis nasıl ayrılır?

Fizyolojik fimozis, büyümeyle gevşeyebilen ve belirgin iz dokusu bulunmayan doğal durumdur. Patolojik fimozis ise sonradan gelişen yara izi, iltihap veya başka bir deri hastalığıyla ilişkili darlıktır. Daha önce rahatça çekilebilen derinin artık çekilememesi önemli bir öyküdür. Deri ucunda iz dokusu ve işeme güçlüğü varsa hekim değerlendirmesi gerekir. [1]

Tekrarlayan zorla çekmeler küçük yırtıklar oluşturup iz dokusuna yol açabilir. Bazı çocuklarda beyazlaşma ve daralmaya neden olan kronik bir deri hastalığı, liken skleroz, bulunabilir. Bu durum muayenede değerlendirilir; gerektiğinde doku incelemesiyle doğrulanır. Tanı konulursa idrar deliği ve kanalın etkilenmesi açısından uzun takip gerekebilir. [2]

EAU kılavuzu fimozis görülme oranını beş–on üç yaş arasında yüzde 9–20, on altı–on sekiz yaşta ise yaklaşık yüzde 1 olarak verir. Fizyolojik fimozis ve yapışıklıklar, eşlik eden üriner sistem bulgusu yoksa tedavi gerektirmez. Dar, beyazımsı ve kalınlaşmış iz dokulu halka ise patolojik fimozisi düşündürür. [2]

Sünnet derisi yapışıklığı kendiliğinden açılır mı, balonlaşma neden olur?

Derinin penis başına doğal bağlantıları, ailelerin “sünnet derisi yapışıklığı” diye tarif ettiği görünümü oluşturabilir. Ayrılma her bölgede aynı anda gerçekleşmeyebilir; deri bir bölümde açılırken başka bir bölümde bağlı kalabilir. Derinin altında küçük beyaz veya sarı birikintiler görülebilir. Dökülen deri hücreleri ve doğal salgılardan oluşan bu birikime smegma denir; tek başına iltihap veya kist değildir. [3]

Doğal yapışıklığın varlığı, deriyi ayırmak için evde çekme veya temizleme girişimi yapılmasını gerektirmez. Ağrı, belirgin kızarıklık, kötü koku veya kalın akıntı eşlik ediyorsa durum ayrıca değerlendirilir. Sünnetli çocukta sonradan oluşan yapışıklık ve deri köprüsü ise aynı gelişimsel durum değildir. Böyle bir görünüm varsa hekime gösterin; hangi tip olduğu muayeneyle anlaşılır. [3][7]

Yapışıklıklar da gelişimin parçasıdır: EAU kılavuzuna göre altı–yedi yaşındaki çocukların yüzde 63’ünde, on altı–on yedi yaşındakilerin yüzde 3’ünde görülür. Zorla ayırmak yerine zamanla ayrılmasını beklemek ve belirti varsa muayene olmak önerilir. [2]

Bazı çocuklarda işeme sırasında sünnet derisinin uç kısmı balon gibi şişer. Balonlaşma tek başına idrarın çıkışının tıkandığını göstermez. Rahat işeme, akımın görünümü ve başka yakınmalar birlikte değerlendirilir. Şişmenin ne zaman olduğu, ağrı bulunup bulunmadığı ve iltihapların tekrarlayıp tekrarlamadığı hekim için yararlı bilgilerdir. Yalnız balonlaşma nedeniyle hemen sünnet kararı verilmez. [8]

İdrar akımı çok inceyse, çocuk zorlanıyor veya acı çekiyorsa, tekrarlayan enfeksiyonlar varsa değerlendirme alın. Dar açıklık ile başka işeme sorunları ayrılmalıdır. Çocuğun hiç idrar yapamaması rutin kontrol konusu değildir; acil başvurun. Evde deriyi açmaya çalışmak, işeme güçlüğünün nedenini belirlemez ve yaralanma oluşturabilir. Tedavi gerekliliğini muayene bulguları belirler. [9][8]

EAU kılavuzu, işeme sırasında derinin şişmesinin (balonlaşma) tıkanık işemenin işareti olmadığını, balonlaşma sırasında yapılan akım ölçümlerinin normal bulunduğunu bildirir. Yani balonlaşma tek başına tedavi gerekçesi değildir; ağrı, iltihap ya da zayıf akım gibi bulgular birlikte değerlendirilir. [2]

Sünnet derisi iltihabı, balanit ve balanopostit nedir?

Penis başının iltihabına balanit, baş kısmı ile sünnet derisinin birlikte etkilenmesine balanopostit denir. Kızarıklık, şişlik, hassasiyet, kaşıntı, kötü kokulu veya kalın akıntı ve işeme sırasında ağrı görülebilir. Sabun kalıntıları veya bezle ilişkili tahriş de benzer yakınmalar yapabilir. Her kızarıklık aynı enfeksiyon değildir; tedavi, nedeni değerlendiren hekimin bulgularına göre seçilir. [10]

Şikâyet sürüyor veya tekrar ediyorsa hekimle görüşün. Ateşle birlikte belirgin şiş ve kırmızı penis, yayılan kızarıklık veya işeme güçlüğü daha hızlı değerlendirme gerektirir. İltihap varken sünnet derisini geriye çekmeye çalışmayın. Evde rastgele krem ya da antibiyotik başlamak yerine, çocuğun belirtilerini ve daha önce kullanılan ürünleri hekime anlatın; gerekiyorsa tedavi planını birlikte netleştirin. [10][8]

EAU kılavuzu balanopostit görülme oranını sünnetsiz erkek çocuklarda yaklaşık yüzde 6 olarak verir. Tekrarlayan iltihap ve iz dokusu, sünnet derisi hastalıkları açısından muayeneyi gerektirir. [2]

Fimozis ve parafimozis arasındaki fark nedir?

Fimoziste deri geriye çekilemez; parafimoziste ise geri çekilmiş deri penis başının arkasında sıkışır ve baş kısmını yeniden örtemez. Sıkışan halka şişliği artırabilir, kan akımını bozabilir. Bu nedenle parafimozis acil durumdur. Temizlik veya bir işlem sırasında deri geri çekilip eski konumuna getirilmediğinde ortaya çıkabilir. Şişlik ve ağrının kendiliğinden geçmesini beklemeyin. [4]

Parafimozis tedavisi sağlık çalışanı tarafından yapılır; uygun değerlendirmeyle deriyi yerine getirme veya gerektiğinde cerrahi uygulanabilir. Bu sayfadan bir evde düzeltme yöntemi çıkarılmamalıdır. Deri sıkıştıysa hemen acile başvurun. Acil tedaviden sonra yeniden oluşmayı önlemek için gereken takip ve bakım bilgisi hekim tarafından açıklanır. Parafimozis geçirmek, her çocukta otomatik olarak sünnet gerektiği anlamına gelmez. [8]

Fimozis açılması için deri çekilir mi, bakım nasıl olur?

Sünnet derisi kolayca geriye gelmiyorsa temizlemek amacıyla içini açmaya çalışmayın. Dış kısmın nazikçe yıkanması ve sabunun durulanması yeterlidir. Zorlama ağrı ve küçük yaralar yapabilir; tekrarlandığında iz dokusu gelişebilir. Günlük bakım, açma işlemi veya tanı denemesi değildir. Çocuğun acı hissettiği noktada çekmeye devam etmeyin; durumun değerlendirilmesini sağlayın. [6]

Deri kendiliğinden rahatça çekilebildiğinde çocuk yaşına uygun biçimde temizliği öğrenebilir. Temizliğin ardından deri yeniden penis başını örten konuma getirilmelidir. Deriyi geride bırakmak parafimozis riskini artırır. Islak veya kirli bezleri değiştirmek ve tahriş edici ürünlerden kaçınmak bakımın parçalarıdır. Deri açıldığı hâlde çekme sırasında ağrı oluyorsa sağlık çalışanıyla görüşün. [6]

Fimozis tedavisi kremle mi, ameliyatla mı yapılır, ne zaman hekime başvurulur?

Yakınmaya neden olan fimoziste Avrupa Üroloji Birliği (EAU) kılavuzu ilk seçenek olarak deriye uygulanan kortikosteroid krem veya merhemi önerir. Hangi ürünün nasıl ve ne kadar süre kullanılacağı muayene sonrasında belirlenir. Bu tedavi dar halkaya yöneliktir; doğal yapışıklığı açmak için aynı yaklaşım uygulanmaz. Tedavinin sonucu kontrolde değerlendirilir. İlacı başkasından almak veya uygulamayı kendi kararınızla uzatmak uygun değildir. [2]

Tedaviye rağmen süren belirtili darlık, belirli deri hastalıkları veya tekrarlayan sorunlarda cerrahi düşünülebilir. Seçenekler sünnet derisini çıkaran sünnet ile uygun çocukta deriyi koruyup açıklığı genişleten onarımı içerebilir. Deriyi koruyan girişimde darlık tekrar edebilir. Karar çocuğun bulguları ve seçeneklerin yararlarıyla riskleri görüşülerek verilir. Her geri çekilemeyen deri için aynı ameliyat önerilmez. [9][1]

Ağrı, şişlik, kanama, kalın akıntı veya kötü koku, zayıflayan idrar akımı ve tekrarlayan enfeksiyonlar muayene gerekçesidir. Ergenlikte ağrılı sertleşme veya temizlik güçlüğü de anlatılmalıdır. Şikâyetleri yalnız “yapışıklık” diye adlandırmak nedenini açıklamaz. Hekim darlık, iltihap ve deri hastalığı açısından değerlendirir. Gerekli tedavi ve kontroller bu ayrımdan sonra belirlenir. [9]

İzlem veya krem tedavisi önerildiğinde beklenen değişimi ve kontrol zamanını sorun. Deri rahatça çekilebiliyor mu, işeme sırasında acı devam ediyor mu, iltihap tekrarlıyor mu gibi bilgiler görüşmede yardımcıdır. Belirtilerin düzelmemesi veya yeniden başlaması durumunda tedaviyi kontrolsüz tekrarlamak yerine hekime danışın. Geri çekilmiş derinin sıkışması ve hiç idrar yapamama ise planlı kontrol beklenmeden değerlendirilir. [5]

Antalya’da fimozis değerlendirmesi: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

Fimozis değerlendirmesinde çocuk cerrahisi ya da çocuk ürolojisi uzmanı, derinin geri çekilememesinin normal gelişim mi yoksa iz dokusuna bağlı darlık mı olduğunu muayeneyle ayırır; çoğu çocukta izlem yeterlidir. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu bu şikâyetle gelen çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde değerlendirmektedir. Randevu telefonla alınır; adres ve ulaşım bilgisi Muayenehane sayfasındadır. Sünnet kararı öncesinde de aynı muayene yapılır. [2][11]

Prof. Dr. Melikoğlu 1979’da Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden mezun oldu; 1992’de doçent, 1998’de profesör oldu. 2004–2006 döneminde Türkiye Çocuk Cerrahisi Derneği başkanlığını yaptı ve 2010–2012 yıllarında çocuk cerrahisi uzmanlık eğitimi çekirdek müfredatı komisyonuna başkanlık etti. [11][12][13]