Çocuklarda gündüz idrar kaçırma: nedenleri ve tedavisi

Gündüz idrar kontrolü kaç yaşında kazanılır, kaçırma ne zaman sorun sayılır?

RCH, gündüz idrar kontrolünün genellikle 4 yaşına kadar kazanıldığını belirtir. Gündüz ıslatma 5–6 yaşlarında yaklaşık yüzde 10 çocukta görülür ve yaş ilerledikçe azalır. Aynı kılavuz, 5 yaşın üzerinde en az üç ay boyunca ayda bir kereden sık gündüz ıslatmayı değerlendirme gerektiren bir tablo olarak tanımlar. [1]

NIDDK de 5 yaşında yaklaşık 10 çocuktan birinde gündüz ıslatma sorunu olduğunu söyler. EAU kılavuzu yaygınlık için 2–25 arasında değişen, güvenilir olmayan oranlar bulunduğunu, oranın yaşla azaldığını belirtir. Bu fark ölçüt ve çalışma biçiminden kaynaklanır. [5][2]

Çocuklarda gündüz idrar kaçırma neden olur?

Çoğu çocukta nedenler işlevseldir. EAU kılavuzu doldurma evresinde ani sıkışma, sık işeme ve bazen sıkışmayla birlikte kaçırmayla giden aşırı aktif mesaneyi, çocuğun alışkanlıkla tuvaleti ertelemesini, işeme sırasında istemsiz kas kasılmasıyla ilişkili işlev bozukluğunu ve zayıf çalışan mesaneyi tanımlar. [2]

NIDDK, gündüz ıslatmanın sık nedenleri arasında idrarı çok uzun süre tutmayı ve kabızlığı sayar; mesane ya da böbrek enfeksiyonu, idrar yolunda yapısal sorunlar ve sinir sorunları da olası sağlık nedenleridir. Mesane kaslarının uyarı vermeden yanlış zamanda kasılması aşırı aktif mesane, mesane ile kapama kaslarının uyumsuz çalışması ise işeme bozukluğu olarak anlatılır. RCH de aynı işlevsel nedenleri sınıflar. [4][1]

Çocuklarda gündüz idrar kaçırmanın belirtileri nelerdir?

NIDDK gündüz sorunlarının belirtilerini şöyle sıralar: ani ve acil işeme gereksinimi, bazen kaçırmayla birlikte; günde sekiz veya daha fazla işeme; ya da tersine mesanenin günde yalnız iki üç kez boşaltılması. Çocuk bazen idrarı tam boşaltamaz, kaçırmamak için çömelir, kıvranır, bacaklarını çaprazlar veya topuğunun üstüne oturur. [4]

İşerken ıkınma, kesik kesik ya da zayıf akım ve damlama da kaydedilmesi gereken bulgulardır. Bu belirtilerin hangisinin bulunduğu, çocuğa hangi tür gündüz sorunu olduğunu düşündürür ve değerlendirmeyi yönlendirir. [4][2]

Kabızlık gündüz idrar kaçırmayı etkiler mi?

Evet, sık birlikte görülürler. EAU kılavuzuna göre büyük çocuklarda kabızlık yüzde 5–27 aralığında görülür ve işlevsel kabızlığı olan çocuklarda mesane belirtileri yüzde 64’e varan oranda bulunur. Kılavuz, hangisinin diğerine yol açtığına dair bir kanıt olmadığını da belirtir. [2]

RCH, kabızlık ve dışkı kaçırmanın aynı anda tedavi edilmesini önerir. Bu yüzden görüşmede dışkılama sıklığı, sert ya da ağrılı dışkı ve dışkı kaçırma sorulur; yalnız iç çamaşırının ıslanmasına odaklanılmaz. [1]

İdrar yolu enfeksiyonu ve reflü ile ilişkisi var mı?

EAU kılavuzu, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonlarının sık olduğunu ve alt idrar yolu işlev bozukluğunun enfeksiyon oluşumunda reflünün kendisinden daha önemli olabileceğini belirtir. İşeme işlev bozukluğunda yüksek işeme basıncı enfeksiyona ve reflüye zemin hazırlayabilir; işeme düzeldiğinde reflü kendiliğinden gerileyebilir. [2]

Bu nedenle gündüz kaçırması olan çocukta ateşli enfeksiyon öyküsü ve idrar yolu enfeksiyonu ayrıca sorulur. NIDDK, mesane veya böbrek enfeksiyonu belirtileri ya da nedensiz ateş varsa 24 saat içinde sağlık profesyoneline başvurulmasını önerir. [4][2]

Sürekli damlama ve kuru dönemin hiç olmaması neden önemlidir?

RCH, aralıklı değil sürekli kaçırma ve damlama öyküsünde anatomik bir sorunun düşünülmesi gerektiğini belirtir. NIDDK de idrar damlatan ya da zayıf akımla işeyen çocukta idrar yolundaki doğumsal bir sorunun belirtisi olabileceğini söyler. Bu nedenle bu bulgu muayenede mutlaka belirtilmelidir. [4][1]

Aralıklı kaçırma ise çoğunlukla sıkışma, erteleme ya da boşaltma sorunuyla ilişkilidir. İkisinin ayrımı tedavi yönünü değiştirir. [2][1]

Gece ve gündüz birlikte kaçırıyorsa ne yapılır?

NIDDK, çocuk hem gece hem gündüz ıslatıyorsa hekimin muhtemelen önce gündüz ıslatmayı ele alacağını belirtir. EAU kılavuzu da gündüz belirtilerinin gece ıslatmanın değerlendirmesinde ayrı bir adım olduğunu vurgular. [3][6]

Gündüz yakınmaları düzelince gece ıslatma bazı çocuklarda kendiliğinden azalabilir; azalmazsa gece ıslatmaya yönelik planlama yapılır. [3]

Gündüz idrar kaçırmada hangi değerlendirme yapılır?

EAU kılavuzu yapılandırılmış ayrıntılı bir öykü ister: bağırsak işlevi, işeme sıklığı, hacimler, gece idrar miktarı. En az iki günlük işeme günlüğü tutulur. Genital bölge, bel ve alt ekstremite sinirsel nedenleri dışlamak için muayene edilir; idrar testi ve gerekirse kültür enfeksiyonu değerlendirmek için gereklidir. [2]

RCH, böbrek ve idrar yolu ultrasonunun ikinci basamak olduğunu, davranışsal yönetim yetersiz kaldığında ya da kırmızı bayrak varsa istendiğini belirtir. EAU’ya göre işeme akım testi ve işeme sonrası kalan idrar ölçümü, işeme ve boşalma yeteneğini değerlendirir. Bunlar her çocukta ilk görüşmede yapılan zorunlu tetkikler değildir. [2][1]

Üroterapi nedir, tedavi nasıl planlanır?

EAU kılavuzuna göre standart üroterapi; sıvı alımının düzenlenmesini, bağırsak yönetimini, saatli işemeyi ve rahat işeme eğitimini içerir. Çocuğa bilgi vermek, düzenli tuvalet alışkanlığı, işemeyi tutma hareketlerinden kaçınma ve işeme günlükleri de bu çerçeveye girer. RCH sıvının güne yayılmasını, öğün ve ara öğünlerde içecek verilmesini önerir. [2][1]

NIDDK, mesane eğitiminin çocuğun tuvalete daha erken gitmesine yardım ettiğini; saatli işeme, çifte işeme ve pelvik taban kaslarını gevşetme gibi yöntemlerin kullanıldığını yazar. Kabızlık varsa birlikte tedavi edilir. İlaç tedavisi diğer yöntemler yeterli olmadığında ve hekim kararıyla düşünülür. [3][1]

Çocuklarda gündüz idrar kaçırma için hangi doktora gidilir?

İlk görüşme çocuk doktoruyla yapılabilir. RCH, anatomik bir sorun düşünüldüğünde çocuk üroloji, tekrarlayan idrar yolu enfeksiyonunda çocuk sağlığı ve hastalıkları, belirgin davranış sorunu varsa ruh sağlığı değerlendirmesine yönlendirmeyi anlatır. EAU kılavuzu ise tedaviye yanıt alınamayan çocukta ileri değerlendirme adımlarını sıralar. [2][1]

Evde ve okulda hangi alışkanlıklar yardımcı olur?

NIDDK gündüz sorunları için günde her iki üç saatte bir tuvalete gitmeyi, sıvının çoğunu sabah ve öğleden sonra erken saatlerde almayı ve kafein, gazlı içecek, sitrus suyu ile spor içeceklerinden kaçınmayı anlatır. RCH ise her öğün ve ara öğünde bir içecek verilmesini önerir. [3][1]

Çocuğun tuvalete gitmesi gerektiğinde öğretmenine rahatça söyleyebilmesi, teneffüste tuvalet saatinin kaçırılmaması ve oyun sırasında tuvaleti ertelememesi planın günlük yaşamdaki parçasıdır. Çocuğu utandırmak yerine, uygulanan her davranışı birlikte kaydetmek ilerlemeyi görünür kılar. [3][1]

Tedavi ne kadar sürer, izlemde neler önemlidir?

RCH, davranışsal yönetimin yaklaşık üç ay denenmesini, bu sürede yaklaşık iki yeniden eğitim döngüsü yapılabileceğini ve sonuç alınamazsa yerel çocuk doktoruna yönlendirmeyi önerir. EAU kılavuzu tedaviye yanıt vermeyen çocukta yeniden değerlendirme yapılmasını ve ergenlikte sürenlerin erişkin ürolojisine geçişinin planlanmasını söyler. [2][1]

Aile kaçırma zamanlarını, tuvalet sıklığını, sıkışma ve dışkılama durumunu kaydederek kontrol görüşmesine hazırlanabilir. Yakınma değişiyor ya da düzelmiyorsa aynı plan süresiz sürdürülmez; yeniden değerlendirme yapılır. [2][1]

Antalya’da gündüz idrar kaçırma değerlendirmesi: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

Çocuk cerrahisi ve çocuk ürolojisi uzmanı gündüz kaçırmada kaçırmanın biçimini, bağırsak alışkanlıklarını, idrar yolu enfeksiyonu öyküsünü ve gerekirse idrar testi ile ultrasonu birlikte değerlendirir. Antalya’da bu şikâyetle çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu görmektedir. Randevu 0242 322 66 77 numaralı telefonla planlanır; adres ve ulaşım bilgileri /muayenehane/ sayfasındadır. Ailelerin kaçırma zamanlarını ve tuvalet saatlerini gösteren işeme günlüğünü görüşmeye getirmesi değerlendirmeyi kolaylaştırır. [2][7]

Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu çocuk cerrahisi uzmanlığını 1984’te Hacettepe Üniversitesi’nde tamamladı. 1988’de Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi’nde göreve başladı; üniversitenin Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı 1990’da kuruldu. 2004–2006 yıllarında Türkiye Çocuk Cerrahisi Derneği başkanlığı yaptı. Hekim 2022’de Akdeniz Üniversitesi’nden emekli oldu. [8][9][10][11]