Yabancı cisim yutma ile aspirasyon arasındaki fark nedir?

Kısa cevap: Yutulan cisim yemek borusu, mide ve bağırsaklardan oluşan sindirim yoluna gider; aspire edilen cisim ise soluk borusuna ya da akciğer yollarına kaçar. Çoğu yutulan cisim zarar vermeden geçer, ama düğme pil ve mıknatıs acildir. Soluk yoluna kaçan cisim yaşamı tehdit edebilir; nefes darlığı ve boğulma belirtisi hemen 112 gerektirir. [1][2]

Royal Children’s Hospital yutulan cisimlerin çoğunun düşük riskli olduğunu ve görüntüleme ya da müdahale gerekmeden izlenebildiğini, soluk borusu ya da gırtlağa kaçan cismin ise hayatı tehdit edici bir durum olup acil hava yolu yönetimi gerektirdiğini belirtir. Çocuğun öyküsünde boğulma ya da öksürük atağı olup olmadığı özellikle sorulur; çünkü olay belirtilerden günler hatta haftalar önce yaşanmış olabilir. [1][2]

Çocuklarda yabancı cisim yutma kaç yaşında olur, çoğu zararsız mı?

Çocuklar nesneleri ağızlarına götürür; Royal Children’s Hospital bunun duyusal gelişimin olağan bir parçası olduğunu yazar. Her yaşta yabancı cisim yutulabilir ancak en sık 6 ay ile 3 yaş arasında görülür. NHS özellikle 1 ile 5 yaş arası çocukların nesneleri ağızlarına attığını belirtir. [3][1][4]

Çocukların yuttuğu nesnelerin çoğu zararsızdır ve sindirim sisteminden geçip dışkıyla çıkar. Royal Children’s Hospital bir çocuğun yuttuğu cismi atması için genellikle yaklaşık üç gün gerektiğini, bunun iki haftaya kadar uzayabileceğini belirtir. Bir cismin yemek borusu, mide ya da bağırsakta takılması çok nadirdir; 6 cm’den uzun ya da 2 cm’den geniş cisimlerin takılma olasılığı daha yüksektir. [3]

Yabancı cisim yutma belirtileri ve bozuk para yutma nasıl değerlendirilir?

Royal Children’s Hospital çocuğu yutulan nesne sonrası şu belirtilerde hastaneye götürmeyi önerir: salya akıtma, yutma güçlüğü, göğüste, boyunda ya da karında ağrı, süren kusma, kusmukta ya da dışkıda kan. Cincinnati Children’s yemek borusuna takılan cisimde de salya akıtmanın, yutma güçlüğünün ve ağrının görülebildiğini bildirir. Belirti olmaması tehlikeli bir cismin zarar vermediğini göstermez. [3][6]

Bozuk para, oyuncak parçası ve boncuk gibi cisimler yemek borusuna takılabilir. Royal Children’s Hospital çapı 2 cm’den büyük bir cismin küçük çocuklarda pilordan geçme ihtimalinin düşük olduğunu, yemek borusunda belirti vermeyen cisim için bile 24 saat içinde endoskopik çıkarma gerektiğini yazar. Yutulan cisim metal, cam ya da taş gibi yoğun ise röntgen istenebilir; plastik, ahşap ve alüminyum röntgende görünmez. [1][3]

Düğme pil yutma neden acildir, ne kadar hızlı zarar verir?

Royal Children’s Hospital düğme pilin tükürükle temas ettiğinde elektrik devresi oluşturduğunu ve kimyasal tepkimenin pilin takıldığı yerde başladığını, bunun yalnızca iki saat içinde yemek borusu ve soluk borusu dokusunu yiyerek ağır yaralanmaya ve ölüme yol açabildiğini yazar. Yemek borusundaki düğme pilin iki saat içinde çıkarılması gerektiği belirtilir. Bu nedenle pil yuttuğundan şüphelenilen çocuk hemen hastaneye götürülür. [3][1]

Nationwide Children’s ateş, nefes almada güçlük, kusma, boğaz ağrısı, hırıltı, öksürük, boğulma hissi, huzursuzluk, yemeyi ya da içmeyi reddetme ve yutma güçlüğünü olası belirtiler arasında sayar; ancak bazen hiçbir belirti olmayabilir. Pil çıkarıldıktan sonra da doku hasarı ilerleyebilir; Nationwide Children’s’ın basın açıklaması tracheoözofageal fistül gibi komplikasyonların çıkarmadan 9 güne kadar gecikebildiğini bildirir. Çocuğu kusturmayın: Royal Children’s Hospital bunun pilin daha hızlı yakmasına yol açabileceğini belirtir. [7][8][3]

Mıknatıs yutma ve sivri cisimler neden tehlikelidir?

Birden fazla mıknatıs ya da mıknatıs ve başka bir metal cisim yutulursa bunlar vücut içinde birbirini çeker; bu güçlü çekim bağırsakları sıkıştırarak delik, tıkanıklık ve yaşamı tehdit eden yaralanmalara yol açabilir. Royal Children’s Hospital bu durumda hemen ambulans çağrılmasını ister. Tek bir mıknatıs görünmesi de güvenli değildir: röntgende bir mıknatıs görünse bile iki tane yutulmuş olabilir. [3][1]

Frontiers in Pediatrics’teki derleme, çoğu yabancı cismin kendiliğinden geçtiğini ancak birden çok yüksek güçlü mıknatıs yutulmasının hastalık ve ölüm riskini artırdığını, yutma süresi uzadıkça komplikasyon olasılığının arttığını yazar. Sivri cisimler için Royal Children’s Hospital alt sindirim yolunda mukozayı delmelerinin nadir olduğunu, çocuk iyi ise müdahale gerekmeyebileceğini; yemek borusundaki sivri cismin (balık kılçığı, iğne) ise acil çıkarma gerektirdiğini belirtir. [9][1]

Soluk borusuna kaçan cisim, yani aspirasyon nasıl anlaşılır?

Royal Children’s Hospital solunum yoluna cisim kaçma olaylarının büyük çoğunluğunun 4 yaşından küçük çocuklarda görüldüğünü ve sıklıkla fındık-fıstık, çiğ havuç, elma, tohum, patlamış mısır, bozuk para, balon ve oyuncak parçalarından kaynaklandığını belirtir. Belirtiler cismin yerine, tıkanma derecesine ve cisme göre değişir; yeme ya da oyun sırasında tanık olunan boğulma, öksürme ya da hırıltı bulunabilir ama birçok olay görülmemiştir. [2]

Süren hırıltı, öksürük, ıslık gibi ses (stridor) ya da akciğerin bir bölgesinde soluma sesinin azalması şüphe uyandırır. Rehber normal bir solunum muayenesinin ya da akciğer filminin solunum yoluna kaçmış cismi dışlamadığını açıkça belirtir. Cisim çıkarılana dek çocuğun yakından izlenmesi gerekir; çünkü cismin her hareketi ani hava yolu tıkanıklığına yol açabilir. [2]

Boğulan çocukta ilk yardım nasıl yapılır, 112 ne zaman aranır?

NHS çocuk yüksek sesle öksürüyorsa öksürmeye devam etmesini teşvik etmeyi ve yanından ayrılmamayı önerir. Çocuk bilinçliyse ama öksürmüyor ya da öksürüğü etkisizse, bir yaşından küçük bebeklerde sırt vuruşu ve göğüs bası, bir yaşından büyük çocuklarda sırt vuruşu ve karın bası uygulanır; cisim çıkana dek yöntemler denenir. Kızıl Haç bebeği ön koluna yüz üstü yerleştirip kürek kemikleri arasına beş kez vurmayı tarif eder. [4][10]

Türkiye’de acil durumda 112 aranır; T.C. Sağlık Bakanlığı 112’nin normal telefon hattından ya da cep telefonundan aranabildiğini ve ciddi kaza ya da ani hastalıkta aranması gerektiğini belirtir. Amerikan Pediatri Akademisi boğulma sırasında öksürüğün yaklaşık 15 dakika içinde cisim çıksa da çıkmasa da yatışabildiğini, bu sürede çocuğun yakından izlenmesi gerektiğini yazar. Kurslarla bu becerileri uygulamalı öğrenmek önerilir. [5][11]

Hastanede tanı nasıl konur, endoskopi ve bronkoskopi ne zaman gerekir?

Hekim çocuğun neyi yuttuğunu sorar; mümkünse cismin bir örneğini getirmeniz istenir. Röntgen yoğun cisimler için işe yarar. Royal Children’s Hospital yemek borusunda cisim bulunan, belirtisiz çocukta 24 saat içinde endoskopik çıkarma gerektiğini, salya akıtma ya da boyun ve göğüs ağrısı olan çocuklarda ise acil endoskopi yapılması gerektiğini yazar. Zehirli olabilecek cisimlerde Zehir Danışma Merkezi’ne danışılır. [3][1]

Solunum yoluna kaçmış cisimde kararlı bir hava yolu için KBB ya da göğüs hastalıkları ekibi bronkoskopi düşünür; Royal Children’s Hospital bilgisayarlı tomografinin önerilmediğini, çünkü bronkoskopinin gerekli olacağını belirtir. Cincinnati Children’s ve Great Ormond Street yemek borusu daralmasında balonla genişletme gibi işlemlerin kullanılabildiğini, akut tıkanmada acil endoskopi ya da cerrahi gerektiğini yazar. [2][6][12]

Yabancı cisim yutma ve aspirasyon nasıl önlenir?

Amerikan Pediatri Akademisi boğulmanın bebek ve çocuklarda önde gelen ölüm nedenlerinden olduğunu, ölen çocukların çoğunun 5 yaşından küçük ve üçte ikisinin bir yaşından küçük bebekler olduğunu yazar. Balon, top, misket, oyuncak parçaları ve küçük yuvarlak yiyecekler en çok ölüme yol açan nesnelerdir. Yüksek riskli yiyecekler 4 yaşına ya da gelişime göre daha geç yaşa dek verilmemeli, sosis ve üzüm gibi yiyecekler minik parçalara bölünmelidir. Balonlar 8 yaşına dek risk taşır. [11]

Royal Children’s Hospital küçük çocuklara patlamış mısır, sert şeker, bütün üzüm, yer fıstığı ve diğer kuruyemişler, çiğ havuç ve elma verilmemesini, çocukların yemek sırasında sakin oturmasını, yiyeceğin tek parça halinde sunulmasını ve 3 yaşından küçüklere küçük parçalı oyuncaklardan kaçınılmasını önerir. Nationwide Children’s düğme pillerin çocukların ve evcil hayvanların görüş ve erişiminden uzakta, kilitli bir kapta saklanmasını, pil kapaklarının sıkı kapalı olmasını önerir. [2][7]

Antalya’da çocuklarda yabancı cisim yutma değerlendirmesi: Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu

Yabancı cisim yutma ya da aspirasyon şüphesinde çocuğun hızla hastanede değerlendirilmesi gerekir; çocuk cerrahisi, endoskopi ve gerektiğinde KBB ve anestezi ekibinin birlikte çalışması beklenir. Pil, mıknatıs ve nefes darlığında doğrudan acil servise ya da 112’ye başvurun. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu çocuk cerrahisi ve çocuk ürolojisi uzmanıdır; çocukları Muratpaşa’daki muayenehanesinde muayene etmektedir, randevu telefonla alınır. [1][13]

2021 tarihli bir haberde Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu’nun çocuklardan çıkarılan yabancı cisimlerden oluşan bir koleksiyonu anlatılmıştır; hastane koridorunda sergilenen nesneler ailelerde çocuk güvenliği konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla bir araya getirilmiştir. Hekim, Akdeniz Üniversitesi Çocuk Cerrahisi Anabilim Dalı’nın 1990’da kurulmasında yer almış, 2004–2007 yıllarında Tıp Fakültesi dekanlığı yapmıştır. [14][15][16]

Ailelerin aklındaki sorular

Bozuk para yutan çocuk iyi görünüyorsa bekleyebilir miyiz?

Her zaman değil. Royal Children’s Hospital yutulan cisimlerin çoğunun zararsız olduğunu, ancak yemek borusuna takılan cisimlerin belirti vermese de 24 saat içinde endoskopik çıkarma gerektirdiğini yazar. Salya akıtma, yutma güçlüğü, göğüs ağrısı ya da kusma varsa hemen hastaneye gidin. Cismin para olduğundan emin değilseniz de değerlendirme yaptırın. [1][3]

Pil yuttuğundan emin değilsek de acile gitmeli miyiz?

Evet. Düğme pil yemek borusunda iki saat içinde ağır doku hasarı yapabilir ve belirtiler olmayabilir. Nationwide Children’s pil yutulduğundan ya da burun ve kulağa kaçtığından şüphelenildiğinde en yakın acile gidilmesini söyler. Gecikmeden hastanede röntgenle değerlendirilmesi gerekir; çocuğu kusturmayın. [7][3]

Tek mıknatıs görünmesi tehlikeyi dışlar mı?

Hayır. Royal Children’s Hospital röntgende bir mıknatıs görülse bile iki tanesinin yutulmuş olabileceğini yazar. Birden fazla mıknatıs ya da bir mıknatıs ile metal cisim bağırsakları sıkıştırıp delik ve tıkanıklığa yol açabilir. Mıknatıs şüphesinde belirti beklemeden acile gidin. [1][3]

Öksürük geçtiyse cisim çıkmış sayılır mı?

Hayır. Amerikan Pediatri Akademisi boğulma sırasındaki öksürüğün yaklaşık 15 dakikada cisim çıksa da çıkmasa da yatışabildiğini, çocuğun bu sürede yakından izlenmesi gerektiğini belirtir. Royal Children’s Hospital aspirasyon öyküsünün belirtilerden haftalar önce olabileceğini yazar. Şüphe varsa çocuk hekimine ya da acile başvurun. [11][2]

Normal akciğer filmi aspirasyonu dışlar mı?

Hayır. Royal Children’s Hospital normal bir solunum muayenesinin ya da akciğer filminin solunum yoluna kaçmış bir cismi dışlamadığını belirtir. Birçok cisim röntgende görünmez. Süren öksürük, hırıltı ya da stridor varsa uzman değerlendirmesi ve gerekirse bronkoskopi düşünülür. [2]

Ağıza parmak sokmak veya kusturmak yardımcı olur mu?

Hayır. Çocuğu kusturmak özellikle düğme pil yutulduğunda pilin daha hızlı yakmasına yol açabilir; Royal Children’s Hospital bunu açıkça belirtir. Görmediğiniz bir cismi parmakla çıkarmaya çalışmak da cismi daha derine itebilir. NHS yalnızca etkili öksüremeyen çocukta sırt vuruşu ve bası önerir. [3][4]

Cisim çıkarıldıktan sonra da muayene gerekir mi?

Evet. Düğme pil çıkarıldıktan sonra bile doku hasarı ilerleyebilir; Nationwide Children’s komplikasyonların günler sonra ortaya çıkabildiğini bildirir. Royal Children’s Hospital iki hafta içinde geçmeyen cisimde de değerlendirmeyi önerir. Taburcu olurken hangi belirtilerde tekrar başvuracağınızı sorun. [8][3]

Bebeğim bir cisim yuttu mu yoksa soluk yoluna mı kaçtı, nasıl ayırt ederim?

Kesin ayrımı hekim yapar. Öksürük, boğulma, hırıltı ve nefes darlığı soluk yolunu düşündürür; salya akıtma, yutma güçlüğü, göğüs ya da karın ağrısı ve kusma sindirim yolunu düşündürür. Şüphede çocuğu bekletmeden acile götürün; nefes alamıyorsa 112’yi arayın. [2][3]

Yabancı cisim yutma için hangi doktora gidilir, Antalya’da kime başvurulur?

Cisim yutma ya da soluk yoluna kaçma şüphesinde doğrudan acil servise gidilir; tedavide çocuk cerrahisi, endoskopi ve gerektiğinde KBB ekibi yer alır. Antalya’da Prof. Dr. Mustafa Melikoğlu çocuk cerrahisi ve çocuk ürolojisi uzmanıdır, muayenehanesi Muratpaşa’dadır; acil belirtilerde yine acile gidilmelidir. [1][13]

Kaynaklar

Bu metin, aşağıdaki kurum kaynaklarından yararlanılarak hazırlanmış genel bilgilendirmedir; kişisel muayene, tanı ve tedavi planının yerine geçmez.

  1. 01
  2. 02
  3. 03
  4. 04
  5. 05
    112 Nedir? (yeni sekmede açılır)

    T.C. Sağlık Bakanlığı / İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü

  6. 06
  7. 07
    Button Battery Safety (yeni sekmede açılır)

    Nationwide Children’s Hospital

  8. 08
  9. 09
  10. 10
  11. 11
  12. 12
    Blockage of the oesophagus (yeni sekmede açılır)

    Great Ormond Street Hospital for Children NHS Foundation Trust

  13. 13
    Hekiminiz — özgeçmiş (yeni sekmede açılır)

    mustafamelikoglu.com (hekimin sağladığı özgeçmiş, K20)

  14. 14
  15. 15
  16. 16
    Dekanlarımız (yeni sekmede açılır)

    Akdeniz Üniversitesi Tıp Fakültesi

İçerik ve kaynak yaklaşımı